Noah Korevaar Films & Series vandaag, 10:28

Leestijd: 6 minuten

Noodles, seks en gangsters in briljante western | Noah’s Obscure Filmtip

Buiten is het guur en Mariah Carey staat al voor de deur. Tijd voor een warm bord ramen, om de winterkou nog even buiten diezelfde voordeur te houden. Noah’s Obscure Filmtip van deze week is het filmequivalent van een warm dekentje, en scoort nog 100 procent op Rotten Tomatoes ook.

Enige nadeel? Je krijgt er instant trek van. Maak kennis met het fantastische Tampopo, een noodle-western om direct te consumeren.

De eerste noodle-western

Alice Waters, de Amerikaanse chef achter het legendarische Chez Panisse in Berkeley, het restaurant dat in 1971 de farm-to-table-beweging aftrapte, laat haar nieuwe keukenpersoneel altijd verplicht één film kijken: een Japanse komedie uit 1985 over een weduwe die de perfecte kom ramen wil leren maken.

Dan hebben we het over Tampopo van Juzo Itami, door de makers zelf aangeprezen als de eerste ramen western. Ja, een western dus, maar dan over noodlelsoep. Klinkt absurd, but it checks out. En hoe!

De kunst van Japanse ramen

De film begint als een klassieke western. Vrachtwagenchauffeur Goro (Tsutomu Yamazaki, Departures) en zijn jonge maatje Gun (Ken Watanabe, The Last Samurai, Inception) stoppen bij Lai Lai, een vervallen ramentent langs de weg. Daar staat de hierboven genoemde weduwe Tampopo (Nobuko Miyamoto) achter de pannen. Niet alleen moet ze het zonder haar man stellen, maar haar zoontje wordt ook nog eens gepest, een bullebak valt haar lastig en haar soep is… Niet best.

Goro trekt het zich aan en belooft haar de kunst van het ramen maken bij te brengen. Itami haalde zijn inspiratie bij de westerns van Sergio Leone, en critici herkennen er vaak Shane (1953) in: een zwijgzame vreemdeling rijdt een stadje binnen, helpt de weduwe en verdwijnt weer. Jonathan Rosenbaum van de Chicago Reader maakt zelfs de vergelijking met de trainingsmontages uit Rocky.

Tampopo verzamelt zo een heel team excentrieke helpers om zich heen, onder wie een chauffeur die alles weet van nooodles. Klinkt als een prettig recept voor een kleinschalige, charmante film over eten en community, maar Tampopo is zoveel meer dan dat.

Zijpaden vol eten (en seks)

Wat Tampopo zo heerlijk uniek maakt, zijn de zijpaden. Itami keek daarvoor naar Le fantôme de la liberté van Luis Buñuel en breekt zijn eigen verhaal steeds open voor losse sketches over eten. Klinkt irritant, is het niet.

Een oude ramenmeester leert een leerling hoe je een kom ramen hoort te eten. Een klas Japanse dames oefent het geluidloos eten van spaghetti, tot een westerling aan het tafeltje ernaast luidruchtig begint te slurpen. In de supermarkt betrapt een medewerker een oude vrouw die in alles knijpt. En een doodzieke moeder komt nog één keer uit bed om voor haar gezin te koken.

Daartussendoor loopt Perfect Days-held Koji Yakusho rond als gangster in een wit pak. Hij opent de film door de vierde wand te doorbreken en het publiek om stilte te vragen. Hal Hinson van The Washington Post noemde Tampopo misschien wel de grappigste film ooit over de band tussen eten en seks. Andere critici zien er zelfs de geboorte van foodporn in. Die invloed gaat zelfs verder, want de wereldwijde populariteit van ramen als serieuze maaltijd wordt regelmatig aan deze komedie toegeschreven. Wereldwijd dragen dan ook meerdere ramenrestaurants de naam Tampopo, als eerbetoon aan deze titel.

Ja, Tampopo is een hoop, en daarmee eigenlijk amper uit te leggen. Om ons maar van een cliché te bedienen: dit is zo’n film die je gewoon moet ervaren. En dat loont, als een malle, ook als je zelf niet een fervent hobbychef bent.

De film zelf werd met verrassend weinig middelen gemaakt. Itami kreeg weinig steun van de studio’s en draaide vooral in Shibaura, een arbeiderswijk in Tokio die later is herontwikkeld. Cameraman Masaki Tamura werkte met natuurlijk licht, en veel figuranten waren letterlijk buurtbewoners.

De regisseur die de yakuza achter zich aan kreeg

De man achter de camera heeft een verhaal dat eigenlijk haast zelf een film waard is. Juzo Itami was eerst acteur, onder meer naast Charlton Heston in 55 Days at Peking en naast Peter O’Toole in Lord Jim. Pas in zijn vijftiger jaren ging hij regisseren, en Tampopo was zijn tweede film, na The Funeral (1984).

In 1992 maakte Itami Minbo, een satire die de yakuza neerzet als laffe sukkels. Zes dagen na de release, op 22 mei 1992, werd hij bij zijn huis aangevallen door vijf leden van de Goto-gumi, die zijn gezicht met messen openhaalden. De aanslag leidde tot een harde aanpak van de yakuza door de Japanse overheid. Op 20 december 1997 viel Itami van het dak van het gebouw waar zijn kantoor zat. Hij werd 64.

Officieel ging het om zelfmoord. Journalist Jake Adelstein tekende voor zijn boek Tokyo Vice echter verhalen op van yakuza die beweren dat Itami van het dak is gedwongen. Ken Watanabe, de jonge Gun uit Tampopo, speelde jaren later een hoofdrol in de HBO-serie die op dat boek is gebaseerd. Ja, cirkeltje rond.

Perfecte score op Rotten Tomatoes

Terug naar zijn ramen western, want op Rotten Tomatoes scoort Tampopo de perfecte 100 procent bij critici, op basis van 57 recensies. Daarmee zit ie boven The Godfather (97 procent).

De gezaghebbende Roger Ebert gaf de maximale vier sterren en vergeleek de film met de Franse komedies van Jacques Tati, want Tampopo is vooral ook erg grappig. Ja, ook met ondertiteling. Een andere recensent vat de ervaring treffend samen: “Je ziet hoe al dat heerlijke eten wordt opgegeten, je krijgt steeds meer honger en je moet steeds harder en harder lachen.” Ook raak: “Dit is een film die bol staat van de passie voor het leven, de liefde, films en eten.” Allemaal waar.

Of, zoals Nathanael Hood van The Retro Set na het uitdelen van een perfecte 10 concludeerde: “Tampopo is een van de meest vrolijk onconventionele, uitbundig anarchistische en door en door originele films uit de jaren tachtig.” Gaat dat zien. Maar waar?

Waar stream je Tampopo?

Tampopo is zo’n cultfilm die normaliter nergens te streamen is, maar voor liefhebbers van het betere film- én ramenwerk is het nu feest: de film staat sinds kort op Cinemember. In 2016 kreeg de film een 4K-restauratie, dus al het noodle-vet spat van je scherm af. Op Cinetree kun je de film huren voor €3,99.

Plan de 115 minuten niet op een lege maag, want na de eerste kom ramen in beeld wil je er zelf ook een. Kijktip voor daarna: A Taxing Woman (1987) van Itami, opnieuw met Miyamoto in de hoofdrol, of Minbo. Trek gekregen in een carrière achter het fornuis? Lees dan eerst wat een zzp-chef-kok per uur verdient.

Briljante anime-film doet iets wat uitgestorven is | Noah’s Obscure Filmtip

Geschreven door Noah Korevaar

Noah kwam al jong de online media opschudden als SEO-pionier bij Wayne Parker Kent en later het Mediahuis. Voor Manners schrijft hij al jaren over zijn liefhebberij als films, tech, LEGO en gaming.