Thomas Aalderink Gezondheid vandaag, 11:17

Leestijd: 3 minuten

Zo oud word je per opleidingsniveau: grote kloof in gezonde jaren

Op welke leeftijd je het graf inrolt, hangt natuurlijk van veel meer af dan alleen je diploma. Dat neemt niet weg dat er opvallende verschillen zijn in de levensverwachting van Nederlanders met verschillende opleidingsniveaus. Vooral als je kijkt naar het aantal gezonde jaren dat je nog op de teller hebt staan, loopt de kloof flink op.

Zo blijkt uit recente cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Het CBS heeft zijn data over levensverwachting weer op een hoop geveegd en daar rollen een aantal interessante inzichten uit. Zo blijkt vooral de gezonde levensverwachting van Nederlanders met een hoger opleidingsniveau gemiddeld aanzienlijk hoger dan die van landgenoten met een lager diploma.

Nederlanders met een hbo- of wo-diploma op zak hebben met gemiddeld 83,9 jaar de hoogste levensverwachting. Landgenoten met havo, vwo of mbo 2 tot en met 4 als hoogst afgeronde opleiding moeten het met twee jaar minder doen. En dat is dan toch maar weer drie jaar meer dan de Nederlanders die basisonderwijs, vmbo of mbo 1 op hun cv hebben staan. De totale kloof in levensverwachting ligt daardoor op ongeveer vijf jaar.

Een fors verschil, maar de echte kloof wordt pas zichtbaar als je naar de gezonde levensverwachting kijkt. Zoals je in onderstaande tabel kunt zien, is deze bijna drie keer zo groot.

De gemiddelde levensverwachting per opleidingsniveau

(Bron: CBS)

De cijfers zijn gebaseerd op CBS-data over de periode 2021 tot en met 2024 en hebben betrekking op mannen en vrouwen samen.

De echte kloof zit in gezonde levensjaren

Nederlanders met hbo of wo kunnen bij geboorte rekenen op gemiddeld 69,4 jaren waarin zij hun gezondheid als goed ervaren. Bij Nederlanders met basisonderwijs, vmbo of mbo 1 is dat 55,4 jaar. Een gat van precies 14 jaar. De middelste groep, met havo, vwo of mbo 2 tot en met 4, zit daar met 63,7 gezonde jaren redelijk tussenin.

Dit betekent overigens niet dat iedere lager opgeleide Nederlander op zijn 55ste een versleten rug heeft of dement wordt. De manier waarop dit wordt bepaald is namelijk behoorlijk subjectief. Zo wordt er niet gekeken naar doktersbezoeken of medische dossiers, maar naar hoe mensen hun eigen gezondheid beoordelen. Via de Gezondheidsenquête geven Nederlanders zelf aan hoe zij hun gezondheid ervaren. Het gaat daarbij om het algemene beeld dat iemand van zijn of haar gezondheid heeft, waarbij zowel lichamelijke als geestelijke gezondheid een rol kan spelen.

Gezondheid blijft een relatief begrip

Het spectrum ‘goede gezondheid’ is daardoor behoorlijk breed. Wat de één nog als een goede gezondheid beschouwt, kan een ander tenslotte al als minder goed ervaren. Om toch betrouwbare cijfers naar opleidingsniveau te kunnen berekenen, voegt het CBS de resultaten van vier jaren samen. De Gezondheidsenquête is volgens het statistiekbureau namelijk te klein om deze cijfers voor afzonderlijke jaren te bepalen.

Er wordt dus zo goed mogelijk rekening gehouden met de beperkingen van deze methode. Dat maakt het nog steeds geen zwart-witkwestie, maar door meerdere jaren samen te nemen ontstaat wel een steviger beeld van de verschillen tussen de groepen. Toch gaat het weer te ver om vervolgens te stellen dat een hoger diploma je rechtstreeks extra levensjaren oplevert.

Levensverwachting hangt van meer af dan je opleidingsniveau

Het zijn vooral andere factoren die invloed hebben op je levensverwachting en op het aantal jaren dat je in goede gezondheid doorbrengt. Denk aan inkomen, arbeidsomstandigheden, woonomgeving, leefstijl en toegang tot informatie en zorg. Veel van die factoren hangen echter op hun beurt weer samen met opleidingsniveau. Het gaat onderaan de streep dus vooral om het totaalplaatje en niet om de losse onderdelen.

Toch is het mateloos interessant om juist op die losse onderdelen in te zoomen. Dat deden we onlangs ook voor de levensverwachting per inkomen, en de uitkomst daarvan is nog een stuk confronterender. Lees hier hoeveel verschil inkomen maakt voor het aantal gezonde levensjaren dat je gemiddeld kunt verwachten.