Michiel Hekkens Geld & Carrière 5 apr 2026, 10:55

Leestijd: 2 minuten

Dit EU-land verrast met basisinkomen, dat meer oplevert dan kost

In Ierland krijgen duizenden kunstenaars per direct een basisinkomen van 1.300 euro per maand, zonder dat ze daar iets voor hoeven te doen. Tijdens de proefperiode bleek deze regeling verrassend rendabel. Het uitdelen van gratis geld leverde het land netto zelfs geld op.

Er wordt al een jaar of tien in allerlei landen geëxperimenteerd met een basisinkomen, vrijwel altijd met teleurstellende resultaten. Als je arme mensen gratis geld geeft, gebruiken ze dit niet om zichzelf verder te ontplooien, bij te scholen of gezonder eten te kopen. Ze gaan simpelweg door met wat ze al deden, maar dan met meer geld. Een pilot in Ierland leidde verrassend genoeg wél tot resultaat, waarna het programma meteen is opgeschaald tot vast beleid.

Ierland voert basisinkomen in voor kunstenaars

Het basisinkomen in Ierland richt zich speciaal op kunstenaars, van muzikanten tot schilders. Uit 8.000 aanmeldingen zijn willekeurig 2.000 kunstenaars geselecteerd die gedurende drie jaar een maandelijkse toelage ontvangen zonder verplichte tegenprestatie. Het doel is financiële rust, zodat zij zich volledig kunnen richten op hun werk. Met 1.300 euro per maand is het inkomen bescheiden. Niet genoeg om te gaan luieren op een tropisch eiland, maar wel voldoende om niet ’s avonds te hoeven bijverdienen als Uber-chauffeur.

Het povere salaris van kunstenaars in Nederland, aldus CBS-data

De vierjarige testfase liet verrassend genoeg zien dat het winstgevend uitpakte om gratis geld uit te delen. Voor elke euro die in de kunstenaars werd geïnvesteerd, vloeide er 1,39 euro terug in de samenleving. Dat effect ontstond doordat deelnemende kunstenaars minder gebruikmaakten van zorg voor psychische klachten, meer inkomsten genereerden met hun werk en minder beroep deden op sociale voorzieningen.

Soortgelijk programma in Nederland: de BKR

Ook in Nederland bestond ooit een vergelijkbare regeling, de Beeldende Kunstenaars Regeling, beter bekend als de BKR. Kunstenaars met financiële problemen ontvingen een uitkering van ongeveer 1.000 tot 1.500 gulden per maand, op voorwaarde dat zij maandelijks een kunstwerk inleverden bij de gemeente. Dat leidde ertoe dat gemeentelijke depots al snel volliepen met grote hoeveelheden kunst van uiterst wisselende kwaliteit. Tussen 1969 en 1987 werden in totaal circa 221.000 kunstwerken bij de overheid opgeslagen. Toen werd de regeling maar weer stopgezet.

Rob Jetten zegt liefhebber te zijn van de muziek van Django Wagner, hetgeen de vraag oproept in hoeverre hij affiniteit heeft met kunst of cultuur. Dat een basisinkomen voor kunstenaars mogelijk meer oplevert dan kost, zou hem als premier van een VVD-kabinet echter genoeg moeten interesseren.