Michiel Hekkens Geld & Carrière vandaag, 09:24

Leestijd: 4 minuten

Dit is de Oekraïense Sywert, die onze steun achterover drukt

Een land in nood, een groot tekort aan bepaalde goederen en de mogelijkheid om veel geld uit te geven. Het zijn de ideale omstandigheden voor slimme ritselaars die zichzelf willen verrijken. Dit weten we in Nederland nog van Sywert-gate in 2020. Ook in het door oorlog verscheurde Oekraïne wordt veel geld verkwist, vermist of achterover gedrukt. Maak kennis met Leonid Shyman. De Sywert van Oekraïne en het bedrag dat onder verdachte omstandigheden is ‘verdwenen’.

Dat Oekraïne al 4,5 jaar standhoudt tegen een veel sterkere tegenstander, komt doordat miljoenen Oekraïners boven zichzelf uitstijgen. Ze offeren hun eigen belang op voor dat van hun land. Helaas zijn er ook mensen die het tegenovergestelde doen. Een heikel punt om over te schrijven, want het is koren op de molen van Poetin-apologeten. Die zullen stellen dat we Oekraïne maar niet meer moeten steunen als er corrupte krachten actief zijn.

Manners hoort daar niet bij, maar vindt wel dat corruptie aan het licht moet worden gebracht. Hoeveel miljarden gaan er in Oekraïne jaarlijks verloren? En hoe verhoudt dat bedrag zich tot de bijdrage van de Nederlandse belastingbetaler?

NYT: corruptie in Oekraïne kostte 1,1 miljard in 2024

Uit onderzoek van The New York Times blijkt dat Oekraïne in 2024 1,1 miljard euro verloor door fraude, verspilling en mismanagement bij de aanschaf van wapens. De krant baseert zich op vertrouwelijke documenten van de Oekraïense regering.

De Oekraïense Sywert die hierbij boven water is gekomen, heet Leonid Shyman, directeur van de staatsfabriek Pavlohrad Chemical Plant. Zijn fabriek kreeg in 2024 een gigantisch contract ter waarde van €259 miljoen om mortiergranaten te leveren. Dat was al opmerkelijk, want op dat moment was Shyman op borgtocht vrij in een andere corruptiezaak. Ook deze aanbesteding zelf rammelde aan alle kanten. Aanvankelijk gaf Pavlohrad aan over onvoldoende productiecapaciteit te beschikken om de bestelling uit te voeren. Zonder duidelijke verklaring wijzigde de fabriek die inschatting echter plotseling en werd het contract aan Shyman en consorten toegewezen.

Dat er iets mis was, bleek toen de munitie op het slagveld werd ingezet. Veel mortiergranaten ontploften niet, andere kwamen met een doffe plof in de grond terecht of vielen simpelweg uit de mortierbuis. Een rechtbank stelde later vast dat Pavlohrad in totaal 233.000 onbruikbare mortiergranaten aan het leger had geleverd.

Leonid Shyman: de Oekraïense Sywert

Het meest verontrustende is dat Leonid Shyman ook na dit fiasco nieuwe opdrachten kreeg toegewezen. Daar kwam pas een einde aan toen het debacle in de publiciteit kwam. De fabrieksdirecteur werd daarop gearresteerd en aangeklaagd voor fraude. De politie ontdekte dat hij omgerekend €7,7 miljoen had verduisterd en naar een bankrekening in Liechtenstein had overgemaakt, op naam van zijn vrouw.

Net als bij Sywert en de verdwenen coronamiljarden is Shyman slechts één persoon in een veel groter geheel. Volgens The New York Times kregen zeven van de tien grootste Oekraïense militaire leveranciers nieuwe opdrachten terwijl tegen hen fraudeonderzoeken liepen, ze eerdere contracten niet waren nagekomen of hun topbestuurders wegens corruptie waren gearresteerd.

Mykhailo Fedorov: jonge minister strijdt tegen corruptie

Inmiddels wordt de strijd tegen corruptie gevoerd tot in de hoogste kringen van de macht. Onlangs werd Mykhailo Fedorov, de 34-jarige minister van Defensie, ontslagen door president Zelensky. Hij was naar eigen zeggen bezig met het hervormen van het aanbestedingssysteem, waardoor bepaalde bedrijven niet telkens werden voorgetrokken bij overheidsopdrachten. Om die reden zouden defensiebedrijven ervoor hebben gezorgd dat hij werd ontslagen. “Er is veel corruptie”, zei Fedorov na zijn ontslag. President Volodymyr Zelensky ontkent dat Fedorov om die reden werd ontslagen en wijst op zijn conflicten met de militaire leiding.

Fedorovs ontslag leidde tot de grootste straatprotesten in Oekraïne sinds het begin van de oorlog. Uiteindelijk bood Zelensky hem aan om terug te keren in een andere rol, maar dit wees Fedorov af.

Nederland: 2,5 miljard steun in 2024

Resumé: in 2024 ging ruim een miljard euro in Oekraïne verloren aan fraude, verspilling en mismanagement bij de aanschaf van wapens. Veel geld, maar tegelijk een beperkt deel van het totaal. Oekraïne besteedde dat jaar zelf €59,8 miljard aan defensie en ontving daarnaast €55,4 miljard aan militaire steun uit het buitenland. De Nederlandse bijdrage bedroeg in dat jaar €2,5 miljard. Bij elkaar opgeteld werd er dus voor ruim €115 miljard aan militaire middelen voor Oekraïne aangeschaft.

De €1,1 miljard die volgens The New York Times verloren ging, staat gelijk aan ongeveer 1 procent van het totaal. Anders gezegd: van iedere €100 die Oekraïne aan defensie uitgaf, ging €1 verloren aan fraude, verspilling en mismanagement. Valt misschien ook best mee.

Geschreven door Michiel Hekkens

Michiel studeerde filosofie, woonde enige tijd in China en gaf les op een middelbare school voordat hij bij Manners terechtkwam. Als journalistieke veelvraat dompelt hij zich net zo graag onder in de longreads van The Economist als in de onderbuik van Johan Derksen. Die brede interesse is terug te zien in zijn werk als redacteur. En of hij nu schrijft over de baas van de ECB of het goedkoopste Funda-krot van Oude Pekela, altijd dient zich wel een filosofisch zijpad aan. Dit laat hij nimmer onbewandeld.