Michiel Hekkens Human Interest vandaag, 15:02

Leestijd: 3 minuten

Grootste held Oekraïne-oorlog sneuvelt: respect van beide kampen

Oleksi Joekov was waarschijnlijk de enige persoon op aarde die zowel bij Russische als Oekraïense soldaten respect genoot. Als zelfbenoemd ‘zielenverzamelaar’ borg hij de lichamen van gesneuvelde soldaten, waarbij hij geen onderscheid maakte tussen Russen en Oekraïners.

We leven in duistere tijden. Oorlogen zijn er altijd geweest, maar zelden waren ze zo verstoken van iedere moraal en menselijkheid als nu. Israël toont zich van God los met de beruchte double tap, waarbij na een eerste aanval wordt gewacht tot hulpverleners zijn gearriveerd, om vervolgens nog eens toe te slaan. Russische FPV-drones jagen op onschuldige burgers, ogenschijnlijk voor de grap. Wie de moeite neemt om de actualiteiten uit Sudan tot zich te nemen, weet dat de gruwelen daar al helemaal nauwelijks te bevatten zijn.

Lichtpuntjes in deze conflicten zijn schaars, maar Oleksi Joekov was er een. Een portret. Al eerder schreef Manners over Robert Brovdi, de grootste oorlogsheld aan Oekraïense zijde.

Oleksi Joekov: vrijwilliger haalde doden van het slagveld

Oleksi Joekov (1985-2026) groeide op in de Donbas, waar in de bossen en velden nog veel stoffelijke resten van Duitse en Sovjetsoldaten uit de Tweede Wereldoorlog lagen. De jonge Oleksi werd religieus opgevoed en raakte bevangen door het idee dat de zielen van deze mensen zouden blijven ronddwalen, tenzij hun resten een nette begrafenis kregen. Vanaf zijn dertiende kweet hij daarom maar van deze ondankbare taak.

Joekov bezocht locaties waar gevochten was en speurde de grond af naar naar graven of verspreide botresten. Als hij deze vond, keek hij of er ook voorwerpen lagen waarmee de soldaat kon worden geïdentificeerd. Denk aan militaire identificatieplaatjes, insignes of persoonlijke bezittingen. Het uiteindelijke doel was herbegraving en, wanneer identificatie mogelijk was, het opsporen en informeren van de nabestaanden.

Van historische doden naar pas gesneuvelden

Toen in 2014 de oorlog in Oekraïne begon, verschoof Joekovs werk vrijwel direct van historische oorlogsdoden naar pas gesneuvelde militairen. De door Rusland gesteunde separatisten hadden zijn geboortestad ingenomen. Plots lagen er overal nieuwe oorlogsdoden.

Joekov richtte de zoekorganisatie Platsdarm op. Met een team van vrijwilligers zocht hij naar lichamen op en rond het slagveld, waarna die konden worden geïdentificeerd en teruggebracht naar hun familie.

Gerespecteerd door Oekrainers én Russen

Het meest bijzondere was dat Joekov daarbij geen onderscheid maakte tussen Oekraïners en Russen, ondanks het feit dat hij als Oekraïner fel gekant was tegen de Russische vijand. Zijn uitgangspunt was eenvoudig: zolang iemand leeft en tegen Oekraïne vecht, is hij een vijand. Maar is diezelfde militair dood, dan verdient zijn lichaam het om te worden geborgen en aan de nabestaanden te worden overgedragen. Dat gebeurde op grote schaal. In een reportage van Le Monde uit 2024 staat dat Joekovs team sinds het begin van de Russische invasie bijna 1.500 lichamen had geborgen, waaronder 683 Russische militairen.

Joekovs werk leverde hem aan beide kanten van het front een bijzondere status op. Toen hij in 2014 door pro-Russische separatisten gevangen werd genomen, dreigden zij hem aanvankelijk te executeren. Nadat ze via zijn telefoon ontdekten wie hij was en begrepen dat hij ook de lichamen van hun gesneuvelden ophaalde, werd hij alsnog vrijgelaten.

Het bergen van lichamen gebeurt vaak in gebieden die vol liggen met mijnen. In 2022 ging het al eens mis. Joekov stapte op een mijn en verloor daarbij een oog. Op 5 augustus 2026 gebeurde dat nog eens, maar nu met fatale afloop. Oleksiy Joekov werd 40 jaar.

Give Me Back My Name: gratis documentaire op YouTube

Joekov komt voor in de documentaire Give Me Back My Name, die in februari 2026 uitkwam en gratis is te zien op YouTube. De documentaire volgt wat er gebeurt met Oekraïense militairen die als vermist worden opgegeven.

Geschreven door Michiel Hekkens

Michiel studeerde filosofie, woonde enige tijd in China en gaf les op een middelbare school voordat hij bij Manners terechtkwam. Als journalistieke veelvraat dompelt hij zich net zo graag onder in de longreads van The Economist als in de onderbuik van Johan Derksen. Die brede interesse is terug te zien in zijn werk als redacteur. En of hij nu schrijft over de baas van de ECB of het goedkoopste Funda-krot van Oude Pekela, altijd dient zich wel een filosofisch zijpad aan. Dit laat hij nimmer onbewandeld.