Alrik de Jong Popular Science vandaag, 11:54

Leestijd: 4 minuten

Dit gebeurt écht als je zonder eclipsbril de zonsverduistering bekijkt

Vandaag is er een zonsverduistering waarneembaar en dat komt niet vaak voor. Maar wat als je geen eclipsbril hebt? Hoe gevaarlijk is dat?

Kort antwoord: de zon wordt tijdens een zonsverduistering niet schadelijker dan normaal, maar de eclips maakt kijken wel verraderlijk. Doordat een groot deel van de zon bedekt is, lijkt die minder verblindend, terwijl het zichtbare deel nog steeds intens genoeg is om je netvlies te beschadigen. Volledig blind worden is niet het typische gevolg, maar je kunt wel blijvende schade aan je centrale zicht oplopen als je kijkt zonder eclipsbril. En de veelgehoorde vergelijking met een brandglas is te simpel: bij solaire retinopathie ontstaat vooral fotochemische schade aan het netvlies.

Zonsverduistering van 12 augustus 2026 goed te zien

De zonsverduistering is vandaag, 12 augustus 2026, in een groot deel van Nederland (voor je veiligheid met een eclipsbril) goed te zien, stelt Weeronline. Overdag is er nog sluierbewolking, maar aan het einde van de middag trekt deze weg en rond het hoogtepunt van de eclips kan de meeste al verdwenen zijn.

20.11 uur hoogtepunt en 60 vallende sterren per uur

Het hoogtepunt van de zonsverduistering is rond 20.11 uur. Voor goed zicht is een plek met vrij uitzicht richting het westen tot noordwesten nodig, aldus Weeronline. Tijdens de eclips is het ongeveer 22 graden in het noorden, in het midden en zuiden liggen de temperaturen tussen 25 en 30 graden. Er is geen totale verduistering in Nederland.

De komende nacht, van 12 op 13 augustus, bereikt ook de meteorenzwerm Perseïden zijn piek. Er zijn dan bijna 60 vallende sterren per uur te zien.

Wat als je zonder eclipsbril kijkt?

Terug naar de zonsverduistering. Wat als je met je blote ogen kijkt, zonder eclipsbril? Als je zonder geschikte bescherming naar de gedeeltelijk bedekte zon kijkt, riskeer je solaire retinopathie (in dit geval eclipsretinopathie genoemd): lichtschade aan het centrale deel van het netvlies. Je voelt de schade niet ontstaan en klachten kunnen pas later opvallen.

Het zicht herstelt bij veel patiënten gedeeltelijk of grotendeels, maar blinde vlekjes of vervormd centraal zicht kunnen blijvend zijn. Kort in de zon kijken kan al schade opleveren, experimenteer hier dus niet mee.

En een gewone zonnebril?

NASA zegt expliciet dat gewone zonnebrillen, ongeacht hoe donker ze zijn, niet veilig zijn voor directe waarneming van de zon. Einde discussie, een gewone zonnebril is in geen enkel geval een vervanger van een eclipsbril.

Wat gebeurt er precies?

De ooglens bundelt zonlicht op een zeer klein gebied van het netvlies. Als je bewust naar de zon kijkt, valt dat geconcentreerde licht vooral op de macula, en met name de fovea in het centrum daarvan. De zeer hoge lichtbelasting kan daar lichtgevoelige cellen en omliggend weefsel beschadigen. Het resultaat kan een klein maar functioneel belangrijk beschadigd gebied midden in je gezichtsveld zijn. Dat verklaart ook waarom een relatief klein letsel behoorlijk hinderlijk kan zijn: de macula gebruik je voor onder andere lezen, gezichten herkennen en het waarnemen van fijne details.

Belangrijke nuance: het gaat niet simpelweg gaat om ‘je netvlies verbranden’, wat je veel hoort. De schade is fotochemische schade aan de fovea/macula, het deel van het netvlies waarmee je het scherpst zie

Waarom is een eclips verraderlijk?

De zon is tijdens een eclips fysiek niet gevaarlijker. De zonnestraling krijgt geen bijzondere schadelijke eigenschappen door de zonsverduistering. Het probleem is menselijk gedrag: normaal is de zon onaangenaam fel en kijk je er instinctief van weg. Tijdens een eclips is een groot deel afgedekt en wordt het aantrekkelijker om langdurig naar de resterende zonnesikkel te kijken. Zelfs als 99% van de fotosfeer bedekt is, is de resterende zonnesikkel volgens NASA nog te intens om zonder bescherming te bekijken.

Zonlicht blijft zonlicht. Stel dat de maan 90% van de zon bedekt tijdens een zonsverduistering. De totale hoeveelheid licht die je omgeving bereikt neemt dan sterk af, maar de 10% van het zonneoppervlak die je rechtstreeks ziet, blijft extreem helder en kan zonder eclipsbril nog steeds het netvlies beschadigen.

Camera, verrekijker en telescoop

Los van die hele zonsverduistering zouden we tegen alle mensen willen zeggen: geniet gewoon eens van het moment zonde alles vast te willen leggen. Maar een camera en vooral telescoop en verrekijker is ook nog eens extra gevaarlijk. NASA waarschuwt dat rechtstreeks naar de zon kijken door zulke optiek zonder geschikt zonnefilter ernstige oogschade kan veroorzaken. Een eclipsbril vóór je ogen maakt een ongefilterde verrekijker of telescoop niet veilig.

Geschreven door Alrik de Jong

Alrik de Jong is verantwoordelijk voor de strategie en inhoud van Manners.nl. Heeft een lange staat van dienst in de media. Begon in 2008 als journalist voor de grote tijdschriften en kranten en rolde al snel als eind- en hoofdredacteur de online media in. Sinds 2019 is hij hoofdredacteur van Manners. Zijn droom: een camping of surfhostel op een mooie plek in het buitenland.