Michiel Hekkens Human Interest vandaag, 14:41

Leestijd: 3 minuten

Rob Jetten beloofde ’tien nieuwe steden’ en dit wordt de eerste

De Tweede Kamer heeft ingestemd met een onderzoek naar de aanleg van een nieuw eiland in het Markermeer. Dit is nodig voor de bouw van ‘IJstad’, de eerste van tien nieuwe steden die Rob Jetten ons heeft beloofd.

Zelden was een verkiezingsbelofte zo uit de lucht gegrepen als de tien nieuwe steden van Rob Jetten, al herinneren we ons ook nog de duizend euro voor elke werkende Nederlander van Mark Rutte. Om de indruk te wekken dat er langer dan tien seconden over was nagedacht, werkte D66 in het najaar van 2025 toch maar een voorstel voor één van deze steden uit. Die kreeg een naam (IJstad), een locatie (een aan te leggen eiland in het Markermeer) en een beoogde omvang (126.000 inwoners). Nu een onafhankelijk onderzoek is aangekondigd door de Tweede Kamer krijgt IJstad zelfs wat geloofwaardigheid. Die andere negen steden horen we nooit meer wat over.

IJstad: nieuwe stad in het Markermeer

De beloofde stad moet verrijzen ten westen van Almere, op een stuk land dat nu nog niet bestaat. Dat zal eerst moeten worden aangelegd, grotendeels door inpoldering van het Markermeer en voor een kleiner deel van het IJmeer. Het plan heeft nog steeds een hoog bierviltjesgehalte, maar is niet geheel zonder logica.

Op elke bestaande plek in Nederland gaat de bouw van een nieuwe stad automatisch ten koste van natuur, of landbouwgrond waar boeren voor uitgekocht moeten worden. Het eerste is onwenselijk, het tweede tijdrovend en duur. Met IJstad omzeilen Jetten en co dit probleem. Daarbij zou de stad midden in de Metropoolregio Amsterdam komen te liggen, waar de vraag naar woningen het hoogst is. Dit maakt het een aantrekkelijke locatie voor projectontwikkelaars, die weinig moeite zullen hebben om rendabel te bouwen.

Tweede Kamer stemt in met onderzoek naar IJstad

Deze week is een motie van Pieter Grinwis (ChristenUnie) aangenomen in de Tweede Kamer, die pleitte voor onafhankelijk onderzoek naar nieuwe landaanwinning in Nederland. De inpoldering van het Markermeer voor IJstad maakt hier onderdeel van uit. Ook voor dit onderzoek is afgerond, springen al twee grote problemen in het oog die moeten worden opgelost.

Ten eerste is het Markermeer wettelijk beschermd tegen nieuwe landaanwinning, onder meer vanwege de functie als drinkwaterreservoir. Door klimaatverandering wordt zoet water, het blauwe goud, in de toekomst steeds schaarser. Het IJsselmeergebied fungeert als een cruciale buffer waar Nederland in droge perioden op terug kan vallen.

Ten tweede is voor landaanwinning een enorme hoeveelheid zand nodig, eveneens een schaarse grondstof. Nu wordt jaarlijks zo’n 20 miljoen kubieke meter zand uit de Noordzee gewonnen, maar dit is bij lange na onvoldoende voor een project als IJstad. Bovendien is dit zand ook nodig voor kustversterking.

De kernvraag is of de woningnood groot genoeg om schaarse middelen als drinkwater en zand aan op te offeren. Het antwoord daarop zal in belangrijke mate bepalen of IJstad ooit werkelijkheid wordt, of dat het terecht komt op het kerkhof der vergeten luchtkastelen, naast de andere negen steden van Jetten en NEOM van de Saudi’s.