Michiel Hekkens Samenleving 27 mei 2026bijgewerkt: 28 mei 2026, 06:47

Leestijd: 3 minuten

Landen met de slimste kleuters: Nederland neemt ‘verkeerde’ afslag

Zalig zijn de onnozelen van geest, staat ergens in de Bijbel. Dit blijkt bij uitstek een treffende uitspraak voor Nederlandse kinderen van vijf jaar. Nu zijn alle vijfjarigen vrij onnozel, maar die van ons blinken erin uit. Gelukkig zijn ze wel heel blij met hun leven.

Vorige week bestudeerde Manners de nieuwste bbp-cijfers en vroeg zich af waarom de teneur in Nederland zo negatief is, terwijl we in de meeste lijstjes tot de rijkste, welvarendste en prettigste landen ter wereld behoren. Toch laat ook de lijstjeswerkelijkheid zien dat niet alles in ons land de goede kant op gaat.

Dat is onder meer te zien bij de leerprestaties van onze 15-jarigen, die eens in de vijf jaar worden getoetst in het PISA-onderzoek. Bij de meest recente editie in 2022 kwamen Nederlandse pubers niet verder dan plek 25, onder landen als België, Tsjechië en Polen. Met angst en beven kijken de onderwijsinstanties uit naar de nieuwe PISA-ranglijst, die eind 2026 verschijnt.

Op hetzelfde terrein verschenen deze week wel andere interessante onderzoeksresultaten. In 2025 deed Nederland voor het eerst mee aan het IELS-onderzoek van de OESO, dat de vaardigheden van vijfjarige kinderen in kaart brengt. Staat onze vaderlandse kroost ook op deze leeftijd op achterstand, of begint het verval later pas?

IELS: onderzoek naar intelligentie van vijfjarigen

In een relatief beperkt gezelschap van acht landen wordt in het IELS-rapport, voluit de International Early Learning and Child Well-being Study, onderzocht welke mentale bagage vijfjarige kinderen aan het begin van hun schoolloopbaan hebben. Hoeveel woorden kennen ze? Kunnen ze al eenvoudige sommetjes oplossen? In hoeverre kunnen ze hun impulsen onderdrukken? Hoe goed kunnen ze iets onthouden? Hoe goed zijn ze in het herkennen van emoties? En in hoeverre kunnen ze regels volgen?

Voor elk van deze vaardigheden werd een score gegeven, waarbij 500 staat voor het gemiddelde. Op bijna elk deelonderwerp scoren Nederlandse kleuters ondergemiddeld. Ze zijn zwak in rekenen (489), matig in taal (497), zwak in impulscontrole (484) en hebben een zeer zwak geheugen (476). Op twee vlakken scoren ze juist bovengemiddeld: ze hebben een bovengemiddeld vertrouwen in volwassenen (512) en kunnen goed emoties inschatten (505). Bezien over het gemiddelde van alle scores komen ze uit op een ietwat verontrustende zevende plaats van de acht.

Nederlandse kinderen dom maar gelukkig

Er is een voor de hand liggende verklaring voor deze resultaten. De kinderopvang in Nederland is vooral een zorg- en arbeidsmarktvoorziening, terwijl in veel andere landen al eerder de nadruk ligt op onderwijs. Vanaf 2 of 3 jaar wordt al een schoolachtig programma gehanteerd. Zuid-Korea spant hierin de kroon. Hier heerst een sterke prestatiecultuur, waarbij er al op zeer jonge leeftijd begonnen met het trainen van educatieve vaardigheden.

Moeten kinderen ook in Nederland al op zo’n jonge leeftijd in het keurslijf van de prestatiemaatschappij worden geperst, of moeten we ze eerst een paar zorgeloze jaren gunnen? Manners vindt dat laatste, en weet zich hierin gesterkt door een ander recent onderzoek, uitgevoerd door UNICEF. Daaruit bleek dat Nederlandse kinderen niet alleen relatief onnozel, maar ook de gelukkigste van de hele wereld zijn. En van alle lijstjes in de lijstjeswerkelijkheid is dat misschien wel de belangrijkste.

Geschreven door Michiel Hekkens

Michiel studeerde filosofie, woonde enige tijd in China en gaf les op een middelbare school voordat hij bij Manners terechtkwam. Als journalistieke veelvraat dompelt hij zich net zo graag onder in de longreads van The Economist als in de onderbuik van Johan Derksen. Die brede interesse is terug te zien in zijn werk als redacteur. En of hij nu schrijft over de baas van de ECB of het goedkoopste Funda-krot van Oude Pekela, altijd dient zich wel een filosofisch zijpad aan. Dit laat hij nimmer onbewandeld.