Noah Korevaar Films & Series vandaag, 08:34

Leestijd: 5 minuten

Anti-James Bond met Dark Knight-ster is dé kijktip voor 007-fans

Terwijl het brein achter Peaky Blinders zijn eerste script voor Bond 26 aflevert, kun je nu al de spion bewonderen die 007 zestig jaar geleden een lesje in bescheidenheid gaf.

Harry Palmer, brildragende ambtenaar bij het Britse ministerie van Defensie, is de anti-Bond die je waarschijnlijk nog nooit hebt gezien maar toch echt een must-watch is voor elke James Bond-liefhebber. Voortgebracht door dezelfde producent als de meest iconische 007-films, met niemand minder dan Michael Caine in de hoofdrol. Heerlijk.

Team achter James Bond dropt anti-Bond

Even helemaal terug naar 1962. Harry Saltzman heeft net samen met Albert ‘Cubby’ Broccoli de allereerste James Bond-film gelanceerd, Dr. No, en de bioscopen en bredere popcultuur worden beheerst door spionnenmanie. Sean Connery in een smoking, martini’s, gadgets, exotische locaties. Het publiek wil allen maar meer.

Saltzman heeft dat ook door. Maar in plaats van het recept te herhalen, en dus gewoon méér Bond te maken, koopt hij de rechten op The IPCRESS File, het debuut van de volstrekt onbekende Len Deighton. Zijn opdracht aan zichzelf: een bewuste tegenhanger bouwen voor zijn eigen franchise. Dag smokings, dag Aston Martins.

In plaats daarvan: een bril met dik zwart montuur, stapels bureaucratisch papierwerk, een supermarkt waar hij zelf zijn boodschappen doet, en een naam die heerlijk saai contrasteert met die van Bond zelf. Juist Harry Palmer.

Palmer, Harry Palmer

Die naam werd bedacht op een avond dat Saltzman, Caine en het team zaten te brainstormen. Saltzman vroeg om de saaiste voornaam die iemand kon bedenken. Caine antwoordde zonder nadenken: ‘Harry’. Toen hij Saltzmans gezicht zag, besefte hij zijn blunder: Harry was namelijk ook Saltzmans eigen voornaam. Briljant stukje trivia.

Voor de achternaam koos Caine ‘Palmer’, vernoemd naar de saaiste jongen uit zijn oude schoolklas. Producent en acteur hadden samen, zonder het te plannen, de meest nietszeggende naam ter wereld gevonden. Precies de bedoeling.

Voor The Ipcress File zette Saltzman exact hetzelfde creatieve team in dat zijn Bond-films groot had gemaakt. Componist John Barry, filmeditor Peter Hunt, productieontwerper Ken Adam: allemaal namen die je kent van 007.

Working class-spion scoort

The Ipcress File (1965) is het resultaat. Michael Caine (later Alfie, The Dark Knight, Dunkirk) speelt Palmer als een cynische ex-crimineel die voor de spionagedienst werkt in plaats van de gevangenis in te gaan. Hij onderzoekt de verdwijning van Britse wetenschappers, vecht zich door lagen interne politiek heen en wordt uiteindelijk zelf ontvoerd en gehersenspoeld.

Dat klinkt nog aardig Bond-waardig, maar het contrast is direct groot. Waar Bond de wereld redt met luxe gadgets en een strak plan, struikelt Palmer door een mist van institutioneel verraad en ambtelijke corruptie.

Regisseur Sidney J. Furie versterkt die sfeer met hele toffe scheefstaande camerahoeken en close-ups door alledaagse objecten heen: een deurkozijn, een lampenkap, een raam. De wereld van Palmer staat altijd net iets uit het lood, letterlijk en figuurlijk. En dat levert een fantastische film op.

Op de BAFTA-uitreiking van 1966, voor de films van 1965, ging de hoofdprijs voor Beste Britse Film naar The Ipcress File. Best opmerkelijk, want die avond werd verder volledig gedomineerd door Darling, de Julie Christie-film die liefst vier andere BAFTA’s mee naar huis nam.

Furie’s spionagefilm pikte daarnaast ook nog de prijzen voor beste kleurencinematografie en beste kleuren-art direction mee, die laatste voor Ken Adam: dezelfde productieontwerper die ook Goldfinger zijn iconische Fort Knox-decor gaf. Weer een 007-linkje.

Criticus Angie Errigo van Empire Magazine noemde Caine “brutale, ambitieuze arbeidersheld bij uitstek, precies gevangen op het moment dat hij een ster werd.” Op Rotten Tomatoes staat de film tot op de dag van vandaag op 97 procent bij de critici, 85 procent bij het publiek.

Trilogie in film- én boekvorm

Saltzman maakte daarna nog twee Palmer-films in rap tempo: Funeral in Berlin (1966) en Billion Dollar Brain (1967). Samen vormen ze een trilogie die qua toon dichter bij John le Carré zit dan bij Ian Fleming. Spionage als slopende bureaucratie, niet als glamoureus avontuur. De derde film is ietwat lastig te volgen, maar alle drie zijn ze absoluut het checken waard, al was het maar om de vibes, de soundtrack, de schitterende cinematografie.

De films zijn dus gebaseerd op romans van Len Deighton, en die boeken zijn ook anno 2026 nog dikke leestips. Dossier Ipcress (1962) was Deightons debuutroman en meteen een bestseller die het genre op zijn kop zette: de eerste oplage van 4.000 exemplaren was binnen een dag uitverkocht. In de romans heeft Palmer trouwens helemaal geen naam. Die is verzonnen voor de film. In de boeken is hij gewoon ‘de verteller’.

Dossier Ipcress (1962), Operatie Andreas (1963, oorspronkelijk Horse Under Water) en Begrafenis in Berlijn (1964) vormen samen een perfect afgeronde Koude Oorlog-trilogie. Daarna breidde Deighton zijn avonturen verder uit met de negen delen tellende Bernard Samson-reeks, nog dieper in de bureaucratie van de Britse geheime dienst. Spionage als een 9-to-5 job.

Dit voorjaar overleed Deighton op 97-jarige leeftijd, in Guernsey. Zijn literair agent Tim Bates noemde hem “een titaan, een van de grootste spionageschrijvers van de twintigste eeuw.” The Ipcress File is te huur via onder andere Amazon Video en Apple TV.. De boeken kun je via je lokale boekhandel of Bol scoren.

En James Bond dan?!

Amazon MGM Studios heeft de creatieve touwtjes van de Bond-franchise inmiddels volledig overgenomen van de familie Broccoli. De regisseur staat al vast: Denis Villeneuve (Dune, Blade Runner 2049), al sinds juni 2025 bevestigd. Scenarist Steven Knight (Peaky Blinders) meldde deze week dat de eerste versie van zijn script klaar is, hij begon er precies een jaar geleden aan.

Producenten Amy Pascal en David Heyman moeten alleen nog een acteur voor 007 vinden. Namen als Jack Lowden (Dunkirk, en ironisch genoeg momenteel al spion in Slow Horses) en Callum Turner (Masters of the Air, Fantastic Beasts) doen de ronde, maar niets is bevestigd. Een releasedatum ontbreekt ook nog: verwacht wordt ergens in 2027 of 2028.

Villeneuve groeide zelf op met de Bond-films en beloofde bij zijn aankondiging “de traditie te eren en de weg vrijmaken voor nieuwe missies.” Mooi gezegd, maar de vraag blijft: kiest hij voor de gladde Connery-school, of voor het grondigere realisme dat Daniel Craig in Casino Royale zo goed neerzette? Palmer liet zestig jaar geleden al zien hoe een derde route eruit zou kunnen zien.

Geschreven door Noah Korevaar

Noah kwam al jong de online media opschudden als SEO-pionier bij Wayne Parker Kent en later het Mediahuis. Inmiddels is hij actief binnen de agencywereld. Hij werkt voor klanten als Samsung, Politie Nederland, 988, McDonald's, Kia en Red Bull. Voor Manners schrijft hij al jaren over zijn liefhebberij als films, tech, LEGO en gaming.