Michiel Hekkens Samenleving vandaag, 16:05

Leestijd: 4 minuten

Alarmerend niveau Nederlandse jeugd: lessen van EU-toplanden

De huidige Nederlandse 15-jarigen presteren nóg slechter dan hun getroebleerde leeftijdsgenoten in coronatijd, zo blijkt uit de nieuwste PISA-resultaten van 2025. Onder de mogelijke oorzaken louter usual suspects: social media, TikTok en ChatGPT. Toch deelt niet elk Europees land in de malaise. Dit kan Nederland leren van Ierland, Estland en Engeland, wier pubers wél nog steeds tot de wereldtop behoren.

Eerst maar enkele relativerende woorden: het is niet zo dat bij Nederlandse pubers anno 2026 het kwijl uit de mondhoeken druipt en het denkvermogen op standje lobotomie staat. Onze jongens en meisjes zijn tiende van de wereld in wiskunde, twintigste in natuurwetenschappen en 35ste in leesvaardigheid. Wat wél verontrustend is, is de almaar neerwaartse trend. In 2006 waren we op dezelfde onderdelen namelijk nog vijfde, negende en elfde van de wereld. Om het tij te keren hoeft staatssecretaris Judith Tielen geen lijvige rapporten te laten schrijven door duurbetaalde consultants. Manners vertelt haar alles wat ze moet weten.

PISA 2025: resultaten van toplanden

Eens in de drie jaar worden de vaardigheden van 15-jarige scholieren langs de meetlat gelegd in het PISA-onderzoek. Hierbij worden leesvaardigheid, wiskunde en natuurwetenschappen getoetst. De slimste pubers wonen in Azië, en wel in een specifieke regio van China. B-S-J-Z staat voor Beijing, Shanghai, Jiangsu en Zhejiang, het meer ontwikkelde deel van het land. Een troost is dat er ook nog veel Chinezen relatief ongeletterd op het platteland staan te harken. Die halen het niveau weer wat omlaag.

In 2022 waren de Nederlandse pubers op elk vlak fors achteruitgegaan, maar toen zaten we in de nasleep van de coronatijd. Gehoopt werd dat de huidige 15-jarigen weer wat beter zouden scoren. Helaas blijkt dit niet het geval.

De score van Nederlandse pubers

Nederlandse pubers scoren op elk onderdeel lager dan in 2022, al zijn de verschillen bij wiskunde en natuurwetenschappen statistisch niet significant. Door een optimistische bril kun je daar van stilstand spreken. Met 18 punten minder dan drie jaar geleden is er bij leesvaardigheid wél sprake van een significante achteruitgang.

Het is dan ook treurig gesteld met de leesvaardigheid van onze pubers. Van de 15-jarigen haalt 39 procent niet eens het basisniveau dat volgens PISA nodig is om te kunnen functioneren op school en in de maatschappij.

Drie westerse landen in Aziatische hegemonie

De meeste Europese landen delen in de malaise. Ook in Duitsland, België, Frankrijk en zelfs de Scandinavische landen gaan de 15-jarigen achteruit. Toch zijn er ook een paar Europese landen die redelijk standhouden binnen de Aziatische hegemonie, met name Estland (zevende), het Verenigd Koninkrijk (negende) en Ierland (elfde).

Wat Nederland kan leren van de Europese wereldtop

In al deze landen hebben ze verbeterplannen opgesteld, net als Nederland meermaals heeft gedaan. In drie opzichten kunnen we van hen leren.

Lezen in alle lessen

Leesvaardigheid moet niet alleen bij taal worden geoefend, maar in alle vakken. Bij wiskunde moeten leerlingen sommen uit een tekst halen, bij natuurwetenschappen idem dito.

Meer boeken

In Ierland hebben scholen de afgelopen jaren hun voorraad aan boeken uitgebreid. Zo kwamen er voor jongens, die nog minder graag lezen dan meisjes, graphic novels, waardoor ook zij weer begeisterd raakten door het lezen. In Nederland nam het aantal schoolbibliotheken juist af. En waar je wel nog een boek kon krijgen, waren dat afgekloven versies van Hielke en Sietse op de Kameleon.

Smartphone-verbod lijkt te helpen

Een laatste punt waarop zowel Engeland als Ierland vooroplopen, is volgens de OESO het samrtphone-verbod op school. Al jaren is het op meer dan de helft van de scholen verboden om een mobieltje te gebruiken binnen schoolmuren. In Nederland was dat in 2022 nog maar 8 procent. Wel maken we een forse inhaalslag, want inmiddels is dit gestegen naar 58 procent. Of dit effect heeft, zien we over drie jaar in de PISA-resultaten van 2028.

En kleuters dan?

Lees in ons eerdere artikel hoe slim onze kleuters zijn ten opzichte van hun Europese leeftijdsgenoten.

Geschreven door Michiel Hekkens

Michiel studeerde filosofie, woonde enige tijd in China en gaf les op een middelbare school voordat hij bij Manners terechtkwam. Als journalistieke veelvraat dompelt hij zich net zo graag onder in de longreads van The Economist als in de onderbuik van Johan Derksen. Die brede interesse is terug te zien in zijn werk als redacteur. En of hij nu schrijft over de baas van de ECB of het goedkoopste Funda-krot van Oude Pekela, altijd dient zich wel een filosofisch zijpad aan. Dit laat hij nimmer onbewandeld.