Michiel Hekkens Samenleving 14 sep 2025, 12:34

Leestijd: 3 minuten

De verkozen volksheld per land, Nederland vreemde eend in de bijt

In de jaren nul waagde het ene na het andere Europese volk zich, opgezweept door grote tv-uitzendingen, meeslepen aan een zoektocht naar de grootste held van de natie. Twintig jaar later zet Manners alle winnaars nog eens op een rij. Hebben ze de tand des tijds doorstaan? Duidelijk is dat wij Nederland een vreemde eend in de bijt zijn met onze volksheld.

We denken nu dat we in een gepolariseerde maatschappij leven, maar is dat niet altijd zo geweest? Vroeger had je de Hoeken tegen de Kabeljauwen, iets minder lang geleden spleet de verkiezing van Grootste Nederlander ons in twee. De intellectuelen van ons land vonden Anne Frank of Willem van Oranje geschikte kandidaten, maar het volk koos Pim Fortuyn. “De uitslag toont in tweeërlei opzicht aan hoe deplorabel het geestelijk gehalte van ons volk is. Mensen laten zich leiden door de emotie van het moment en het ontbreekt hen aan ieder historisch besef”, schreef een van de intellectuelen een dag later in Trouw. Duidelijk, het was altijd al hommeles in ons kikkerlandje.

De grootste volksheld aller tijden: alle winnaars op een rij

De nationale heldenhype in de jaren 0 begon in Engeland met het programma Greatest Britons (2002). Hierin werd Winston Churchill nipt verkozen tot Grootste Brit, boven runner-up Prinses Diana. In de jaren die volgden sloeg de hype over naar andere landen en koos een groot deel van Europa zijn ultieme volksheld. In onderstaand schema zie je hoe dit zich voltrok.

Niet alleen de Nederlanders kozen een tijdsgenoot, ook de Spanjaarden en Noren deden dit – in beide gevallen de heersende monarch. Bij ons eindigde Koningin Beatrix op de 44ste plaats, nog onder DJ Tiesto. Daar zullen sommigen ook wel weer een teken van onze deplorabele geestelijke gesteldheid in zien.

Koning Juan Carlos I speelde een grote rol in de democratisering van Spanje na de terreur van Franco, die verdient zijn uitverkiezing wel. Koning Harold V (anno 2025 nog steeds op zijn troon) van Noorwegen schijnt wel een aardige vent te zijn, maar heeft niet echt iets bijzonders gepresteerd. Toch kozen de Noren hem als Grootste Noor. Saai maar degelijk, maar misschien is dat precies de volksaard in Noorwegen.

Tand des tijds doorstaan? Pim Fortuyn meest controversieel

Kijk je door een bril van 2025 naar deze verkiezingen, dan hebben de meeste figuren de tand des tijds redelijk doorstaan. Vandaag de dag waren er waarschijnlijk wat meer vrouwen of mensen met een migratieachtergrond gekozen, twintig jaar geleden waren het louter witte mannen. Pim Fortuyn is waarschijnlijk de meest controversiële figuur uit het lijstje.

Pater Damiaan in goede tijden (1873) en in zijn laatste dagen (1889)

De Belgen (Vlaanderen) deden het misschien wel het best. Zij kozen Pater Damiaan als volksheld, een even heroïsche als tragische figuur. Als priester ging hij in 1873 naar een dorpje vol leprozen in de buurt van Hawaii, die vanwege hun ziekte waren verstoten. Niet alleen bracht hij er het geloof, hij vervulde ook de rol van dokter, timmerman, ziekenverzorger en begrafenisondernemer. Hij bouwde doodskisten en groef graven. Zo veranderde een verwilderde maatschappij in een dorp vol nageleefde wetten en degelijke huizen. Helaas kreeg hij zelf ook lepra en overleed in 1889. Al eerder bracht Manners de rijkste mensen aller tijden in kaart, naast wie Elon Musk een sloeber is.