Michiel Hekkens Samenleving 24 sep 2026, 10:10

Leestijd: 4 minuten

Dit kost een nacht in de cel: net zo duur als luxe hotel

Een nachtje brommen in de cel kost per gevangene zo’n 490 euro, op te hoesten door de Nederlandse belastingbetaler. Dat is net zoveel als de kamerprijs in het mooiste hotel op aarde. Worden onze gevangenen dan zo gefêteerd met luxueuze hapjes en dure zeepjes, of gaat het geld ergens anders aan op?

Tot 1815 werden gevangenen in Nederland onder andere opgesloten in het Amsterdamse Rasphuis. Dat heette zo omdat het dagprogramma bestond uit “de hele dag hout raspen afgewisseld met een pak slaag”, aldus het Stadsarchief Amsterdam. In die tijd leverden gevangenen met hun dwangarbeid meer op dan dat ze kostten.

Een politieke partij die dit gevangenisregime opnieuw wil invoeren, kan waarschijnlijk op aardig wat steun rekenen onder de bevolking. Toch is het een misvatting dat gevangenen tegenwoordig een luxebestaan leiden. In één opzicht was het zelfs beter toeven in het Rasphuis, want daar kregen de gevangenen de hele dag bier te drinken.

Het gevangeniswezen kost 1,76 miljard per jaar

Eerst een analyse van de kosten. Voor het Nederlandse gevangeniswezen is 1,76 miljard euro begroot in 2026. De begroting rekent met 9.943 detentieplaatsen en een gemiddelde prijs van 490 euro per plaats per dag. Hiervan gaat echter maar een klein deel op aan eten, bedden en voorzieningen voor de gedetineerden.

De belangrijkste kostenpost is het personeel. Dienst Justitiële Inrichtingen als geheel bestaat uit ruim 17.400 fte, waaronder cipiers, beveiligers, medische en psychologische medewerkers, arbeidsbegeleiders en administratief personeel. Dit levert alleen al een jaarlijkse kostenpost van 1,8 miljard euro op, al is niet iedereen hiervan werkzaam in het reguliere gevangeniswezen.

Ten tweede zijn er de kosten van de gebouwen en faciliteiten. Gevangenissen moeten worden onderhouden en beveiligd: denk aan cellen, hekken, camera’s, toegangscontroles, energie, schoonmaak, wasserij en onderhoud. Elke dag wordt het linnengoed van meer dan 11.000 bedden gewassen. Deze kosten tellen op tot zo’n 430 miljoen euro per jaar, een kleine 25 procent van het geheel. Ook moeten gedetineerden vaak naar rechtbanken of ziekenhuizen worden gebracht. Dit levert reiskosten op voor 11 miljoen kilometer vervoer per jaar. Zelfs de arbeid die gevangenen verrichten, kost meer dan dat het oplevert.

De kosten van een gevangene

Die 490 euro per nacht gaan dus vooral op aan personeel, gebouwen en organisatie. De gevangene ziet zelf maar een klein gedeelte terug in tastbare zaken als huisvesting, eten en dagprogramma. Die zien er als volgt uit.

Cel

Een cel beslaat doorgaans 10 tot 12 vierkante meter, met plaats voor een bed, een tafel en stoel, een kast of opbergruimte, een toilet en wastafel en een televisie.

Gevangenisregime

Gedetineerden werken gemiddeld 20 uur per week en mogen 1 uur per dag luchten. Daarnaast kunnen ze twee keer 45 minuten per week sporten en een uur per week bezoek ontvangen. De rest van de tijd brengen ze grotendeels door in de cel. Nu er veel personeelstekorten zijn, zelfs nog meer dan voorheen.

Eten

Gedetineerden krijgen dagelijks drie maaltijden, waarvan ontbijt en lunch doorgaans bestaan uit brood, beleg en zuivel. Voor het avondeten worden er eenvoudige grootkeukenmaaltijden als nasi, macaroni, stamppot of aardappelen met groente en vlees bereid. Afhankelijk van de gevangenis wordt die kant-en-klaar verstrekt of krijgen gedetineerden ingrediënten waarmee ze zelf kunnen koken. In 2006 werd berekend dat het eten van een gevangene €12,03 per dag kost. Gecorrigeerd voor inflatie komt dat in 2026 uit op €18 à €20 per dag.

Geschreven door Michiel Hekkens

Michiel studeerde filosofie, woonde enige tijd in China en gaf les op een middelbare school voordat hij bij Manners terechtkwam. Als journalistieke veelvraat dompelt hij zich net zo graag onder in de longreads van The Economist als in de onderbuik van Johan Derksen. Die brede interesse is terug te zien in zijn werk als redacteur. En of hij nu schrijft over de baas van de ECB of het goedkoopste Funda-krot van Oude Pekela, altijd dient zich wel een filosofisch zijpad aan. Dit laat hij nimmer onbewandeld.