Alrik de Jong Popular Science vandaag, 13:50

Leestijd: 3 minuten

Studie verlengt levensduur met 25% via ‘energiespaarstand’ cellen

Een pilletje waardoor je 25 procent langer leeft is er nog niet. Maar onderzoekers hebben wel iets interessants voor elkaar gekregen. Door de ‘energiebesparingsstand’ van cellen aan te zetten, wisten ze de levensduur van gist, wormen en fruitvliegen flink te verlengen.

De studie is uitgevoerd door onderzoekers van onder meer MRC Laboratory of Medical Sciences, Imperial College London en de Universiteit van Keulen. De resultaten verschenen op 30 september in het wetenschappelijke tijdschrift Aging Cell.

‘Energiebesparingsstand’ van cellen

Centraal in het onderzoek staat AMPK (voor de geleerden onder ons: adenosinemonofosfaat-geactiveerd proteïnekinase). Dat enzym houdt in cellen continu in de gaten hoeveel energie beschikbaar is.

Raakt de energievoorraad laag, bijvoorbeeld tijdens inspanning, vasten of andere vormen van lichamelijke stress, dan springt AMPK als het ware aan. De cel remt vervolgens energieverslindende processen af, zoals het maken van nieuwe eiwitten en het opslaan van vet, en schakelt meer over op processen die energie opleveren.

AMPK wordt al langer in verband gebracht met veroudering en stofwisseling. Het probleem is dat veel bestaande middelen AMPK alleen indirect beïnvloeden, waardoor moeilijk vast te stellen is welk effect precies door AMPK wordt veroorzaakt.

Middel 991 verlengt levensduur van fruitvliegen

De onderzoekers gebruikten daarom een experimentele stof met de weinig romantische naam 991. Die activeert AMPK rechtstreeks. Ze testten het middel bij splijtgist (S. pombe), rondwormen (C. elegans) en fruitvliegen (Drosophila). Bij alle drie soorten nam de levensduur toe. In sommige experimenten leefden de organismen meer dan 25 procent langer.

Dat is volgens de onderzoekers belangrijk omdat gist, wormen en vliegen evolutionair behoorlijk ver uit elkaar liggen. Dat hetzelfde mechanisme bij verschillende organismen effect heeft, maakt AMPK interessanter als mogelijke route voor verder longevity-onderzoek.

En bij muizen?

Daar wordt het verhaal meteen een stuk voorzichtiger. Ook muizen kregen 991 toegediend, maar de onderzoekers hebben niet aangetoond dat die muizen langer leefden. Wel veranderde het patroon van eiwitten in hun lichaam in een richting die de onderzoekers omschrijven als een ‘pro-longevity proteomic profile’.

Met andere woorden: het eiwitprofiel leek meer op patronen die eerder met een langere en gezondere levensduur in verband zijn gebracht. De volgende stap is daarom veel belangrijker voor de vertaalslag naar mensen: onderzoeken of directe activatie van AMPK daadwerkelijk de gezondheid en levensduur van muizen kan verbeteren.

Nog lang geen antiverouderingspil

Dat betekent ook dat je uit deze studie niet kunt concluderen dat middel 991 straks als longevity-pil verkrijgbaar is. Wormen en fruitvliegen leven in een laboratorium respectievelijk ongeveer drie weken en drie maanden. Muizen leven grofweg drie jaar. Daardoor kunnen onderzoekers bij die eerste soorten veel sneller zien wat een behandeling met de levensduur doet.

Professor Filipe Cabreiro, een van de onderzoekers, benadrukt dan ook dat het onderzoek nog ver verwijderd is van klinische antiverouderingsproeven bij mensen. Veroudering geldt bovendien formeel niet als ziekte, wat onderzoek naar medicijnen die puur de levensduur moeten verlengen ingewikkelder maakt.

Waarom AMPK toch interessant is

Toch is de studie meer dan een aardige proef met wormen. Volgens de onderzoekers is dit de eerste keer dat is aangetoond dat het rechtstreeks farmacologisch activeren van AMPK de levensduur van meerdere levende organismen kan verlengen.

Daarbij speelt mee dat veroudering een belangrijke risicofactor is voor aandoeningen als hart- en vaatziekten, diabetes, kanker en dementie. Een behandeling die niet alleen één ziekte bestrijdt, maar het onderliggende verouderingsproces beïnvloedt, is daarom een van de grote doelen binnen longevity-onderzoek. Of 991 daar ooit onderdeel van wordt, is nog volledig onzeker. Voorlopig kunnen gist, wormen en fruitvliegen er vooral hun voordeel mee doen.

Het onderzoek

Het onderzoek Direct Pharmacological Activation of AMPK Extends Lifespan in Yeast, Worms and Fliesverscheen op 30 september 2026 in Aging Cell en is hoofdzakelijk gefinancierd door de Britse Medical Research Council.

Geschreven door Alrik de Jong

Alrik de Jong is verantwoordelijk voor de strategie en inhoud van Manners.nl. Heeft een lange staat van dienst in de media. Begon in 2008 als journalist voor de grote tijdschriften en kranten en rolde al snel als eind- en hoofdredacteur de online media in. Sinds 2019 is hij hoofdredacteur van Manners. Zijn droom: een camping of surfhostel op een mooie plek in het buitenland.