Thomas Aalderink Geld & Carrière vandaag, 09:19

Leestijd: 4 minuten

Dit is de doorsnee erfenis in Nederland en zo besteden we het geld

Volgens mensen die er verstand van hebben, staan we aan de vooravond van een historisch grote vermogensoverdracht en dreigt Nederland in een erfocratie te veranderen. Hierdoor ontstaat soms het beeld dat iedereen tonnen van zijn ouders erft, maar klopt dat wel? Hoeveel erven kinderen echt? En wat doen ze met die erfenis? Nieuwe CBS-cijfers geven een inkijkje.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek heeft onderzoek gedaan naar ruim 30.500 kinderen van wie de laatste ouder in 2018 overleed. Hiervoor gebruikten de onderzoekers aangiften erfbelasting, en daar zit meteen een belangrijke kanttekening: kleinere erfenissen waarvoor geen aangifte is gedaan, blijven hierdoor buiten beeld. In 2018 gold voor kinderen een vrijstelling van 20.371 euro. Bij 31 procent van de onderzochte kinderen was een erfenis wel geregistreerd.

Zo blijven er dus een kleine 10.000 kinderen over van wie we wél weten hoeveel ze erfden. Dat geeft nog steeds een interessant inkijkje, maar vertelt ons dus niet wat het doorsnee Nederlandse kind ontvangt. Juist kleinere erfenissen ontbreken deels in deze cijfers. Met al die verhalen over een erfocratie verwacht je misschien dat de tonnen je om de oren vliegen, zeker binnen deze geregistreerde groep. Maar dat blijkt toch mee te vallen.

Binnen deze groep komt het CBS uit op een doorsnee erfenis van 43.000 euro netto, na aftrek van belastingen en kosten zoals de uitvaart. Dat bedrag is de mediaan: de helft ontving minder, de andere helft minstens zoveel. Een behoorlijk bedrag natuurlijk, maar je kunt er doorgaans niet je baan voor opzeggen. En nogmaals: dit gaat alleen om de geregistreerde erfenissen. Omdat kleinere erfenissen deels ontbreken, kan de doorsnee erfenis onder alle onderzochte kinderen lager liggen.

Slechts 6 procent erft minstens een ton

Wat verder opvalt, is hoe klein de groep is die minstens een ton erfde. Zoals je in onderstaande tabel kunt zien, ontving slechts 6 procent van álle onderzochte kinderen 100.000 euro of meer. Ook het aandeel met een erfenis van minstens 50.000 euro bleef met 14 procent beperkt. Bij deze percentages tellen dus ook de kinderen mee voor wie geen erfenis geregistreerd was. Dat is hier goed te verdedigen, want zulke grote erfenissen liggen ruim boven de vrijstelling en moeten in principe worden aangegeven.

(Bron: CBS)

Dat er ook kleinere erfenissen in de tabel staan, komt doordat een vrijstelling niet automatisch betekent dat er geen aangifte wordt gedaan. Moet één van de erfgenamen erfbelasting betalen, dan moeten ook de andere erfgenamen aangifte doen, zelfs als hun eigen erfdeel binnen de vrijstelling valt. Zo komen sommige kleinere erfenissen toch in de cijfers terecht.

Verhuizen of aflossen: dit doen we met onze erfenis

Het leuke van deze cijfers is dat het CBS niet alleen heeft gekeken naar hoeveel geld kinderen erven van hun ouders, maar ook wat ze hiermee doen. Een deel van hen gebruikt het om een stap te zetten op de woningmarkt. Van de onderzochte kinderen die minstens 50.000 euro erfden, verhuisde 21 procent in de periode 2018 tot en met 2020. Bij een vergelijkbare groep die pas later zo’n erfenis ontving, was dat 14 procent. Mensen die een grote erfenis ontvangen, verhuizen daarmee anderhalf keer zo vaak.

Erfgenamen stoppen het geld ook op een andere manier in stenen, namelijk door hun hypotheek verder af te lossen. Bij de onderzochte kinderen die minstens 50.000 euro erfden, daalde de gemiddelde hypotheekschuld tussen 2018 en 2020 van 186.000 naar 173.000 euro. Een afname van 13.000 euro, tegenover 3.000 euro in de vergelijkbare controlegroep. Binnen dit onderzoek ging een flinke erfenis dus samen met gemiddeld 10.000 euro extra aflossing. Scheelt toch weer in je maandlasten.

Zijn we op weg naar een erfocratie?

En hoe zit het dan met die erfocratie? Valt dit dan wel mee? Die conclusie is op basis van deze cijfers veel te kort door de bocht. We kijken hier namelijk naar erfenissen uit 2018, terwijl er sindsdien een enorme vermogensoverdracht op gang komt. Financieel adviesbureau Van Bruggen schat dat tussen 2024 en 2033 ongeveer 300 miljard euro aan woningvermogen via schenkingen en erfenissen bij volgende generaties terechtkomt. En dan zijn andere bezittingen en eventuele toekomstige stijgingen van de overwaarde nog niet meegerekend.

En over overwaarde gesproken: daarin zit een flinke pot voor toekomstige erfenissen. Volgens Van Bruggen hadden huishoudens met een hoofdkostwinner van 55 jaar of ouder in 2006 samen 308 miljard euro aan overwaarde. In 2024 was dat opgelopen tot 883 miljard euro: bijna drie keer zoveel. Die stijging is niet gecorrigeerd voor inflatie, maar laat alsnog goed zien hoeveel groter deze pot is geworden. Het adviesbureau verwacht dan ook dat ongeveer een miljoen Nederlanders de komende tien jaar een flinke schenking of erfenis tegemoet kunnen zien.

Je erfenis verdubbelen

Mocht je zelf zo’n flinke erfenis in het vooruitzicht hebben, dan kun je dat geld natuurlijk in je huis stoppen. Maar beleggen is ook een optie. Onze columnist Mike Plevier rekent voor hoe je een erfenis van 100.000 euro met beleggen zou kunnen laten verdubbelen. Geen garantie, wel een interessant rekensommetje.

Geschreven door Thomas Aalderink

Thomas komt uit Winterswijk, maar woont tegenwoordig in het keurige Voorhout. Bij mannenblad FHM leerde hij de klappen van de zweep. Hij schrijft het liefst over media, technologie en maatschappelijke ontwikkelingen, maar gaat net zo graag op pad voor een verslag van een event of sportwedstrijd.