Michiel Hekkens Gezondheid vandaag, 14:38

Leestijd: 4 minuten

Pest-rumoer in Rusland: zo groot is hier de kans op Zwarte Dood

Ja hoor. We hadden al klimaatverandering, oorlog en de nieuwe heffing op cola en bier, maar een comeback van de Zwarte Dood kan er ook nog wel bij. Nu nog comfortabel ver weg in Siberië, maar dat dachten we van Wuhan ook. Hoe groot is de kans dat de pest ook in Nederland de kop opsteekt?

De pest gun je niemand. Ook de Russen niet, behalve wellicht een select groepje griezels in het Kremlin. Een jonge vrouw in Siberië zou vorige week aan de ziekte ten prooi zijn gevallen, al wordt dit inmiddels door diezelfde griezels alweer ontkend. Niet geruststellend is in elk geval dat de vrouw in een laboratorium onderzoek deed naar de pest. Als ze inderdaad door de gruwelijke ziekte besmet is geraakt, kan die dan ook in Nederland opduiken? Horen we straks weer 47 keer per uur de kerkklokken luiden, net als in 1432? Thuisonderwijs, bevolking door de helft, iedereen in de trein met zo’n snavel op? Manners verzamelt alle feiten en stelt een risicoanalyse op.

Mogelijk geval van pest in Siberisch onderzoekscentrum

In de vroege ochtend van 2 oktober overleed Darya Shipilov, een jonge onderzoekster bij het Onderzoeksinstituut voor Pestbestrijding in Irkoetsk. Volgens lokale berichtgeving zou ze twee dagen daarvoor op het werk in aanraking zijn gekomen met een ziektekiem nadat een reageerbuisje was gebroken. Alexey Tsydenov, gouverneur van de aangrenzende regio Boerjatië, meldde dat het om de pest ging.

Na haar overlijden werden mensen in beschermingspakken op straat gesignaleerd in Shelekhov, waar de vrouw woonde. Ook werden verschillende ziekenhuizen in Irkoetsk waar ze had gelegen tijdelijk gesloten. Bij de kinderopvang waar ze kwam, werden mondkapjes uitgedeeld. Bijna tweehonderd mensen met wie Darya Shipilov contact had gehad, werden onder medische observatie geplaatst.

Dit alles volgens de eerste berichten uit lokale media. Inmiddels hebben verschillende Russische instanties ontkend dat het om de pest gaat. Dat is ook wat Rusland aan de Wereldgezondheidsorganisatie heeft gemeld. De WHO beoordeelt het risico voor Europa vooralsnog als zeer laag, maar wacht op meer informatie over wat er precies is gebeurd. Donald Trump liet op 6 oktober weten dat hij op korte termijn met Vladimir Poetin zou bellen om meer informatie te krijgen. Ook minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio dringt aan op opheldering.

Hoe gevaarlijk is de pest anno 2026?

Op dit moment weten we dus niks, behalve dat de Russen niet te vertrouwen zijn. Na de ramp bij Tsjernobyl zeiden ze ook dat er niks gebeurd was, net als bij iedere andere ramp die ze ooit veroorzaakten. Als we van het ergste uitgaan en het was inderdaad de pest, hoe gevaarlijk is dat dan anno 2026?

Als het de pest was, zou gaan om een geval van longpest. Deze is anders dan de builenpest die we kennen van alle vreselijke verhalen uit de Middeleeuwen. Helaas is deze nog veel erger. Longpest is besmettelijker, dodelijker en na een dag rood schuim ophoesten ga je al dood.

Positief aan de longpest is dat hij veel minder gemakkelijk wordt overgedragen dan bijvoorbeeld corona. Er is fysiek contact met besmette druppeltjes voor nodig. Een actief zieke moet dus vrij nadrukkelijk in je gezicht hoesten. Bovendien verloopt de ziekte snel, waardoor er minder tijd is voor onopgemerkte verspreiding. Tot slot zijn er moderne antibiotica waarmee pest effectief kan worden behandeld, vooral wanneer de diagnose snel wordt gesteld.

Kan de pest naar Nederland komen?

Als we nog iets verder het what if-laantje bewandelen. Hoe groot is de kans dan dat de pest zich naar Nederland verspreidt?

In theorie zou iemand die contact heeft gehad met Darya Shipilov het vliegtuig vanuit Siberië naar Europa kunnen nemen, daar ziek worden en het loodje leggen. Maar niet voordat hij een paar mensen in een treincoupé grondig in het gezicht heeft gerocheld. Die mensen zouden vervolgens weer anderen kunnen besmetten. Zo kan longpest in theorie ook in Nederland opduiken.

Geen nieuw corona-virus

Alleen is dit geen nieuw coronavirus. Zodra duidelijk wordt dat iemand longpest heeft, kan de patiënt worden geïsoleerd en kunnen nauwe contacten worden opgespoord, medisch gevolgd en preventief met antibiotica behandeld. Hiermee is het gevaar relatief eenvoudig in te dammen. In tegenstelling tot tijdens corona hoeft dus niet heel Europa gevaccineerd te worden om een uitbraak te stoppen.

De WHO schat het risico voor Europa vooralsnog in als ‘zeer laag’. Manners sluit zich daarbij aan. We zijn wellicht niet zo betrouwbaar als de WHO, maar wel betrouwbaarder dan de Russen.

Geschreven door Michiel Hekkens

Michiel studeerde filosofie, woonde enige tijd in China en gaf les op een middelbare school voordat hij bij Manners terechtkwam. Als journalistieke veelvraat dompelt hij zich net zo graag onder in de longreads van The Economist als in de onderbuik van Johan Derksen. Die brede interesse is terug te zien in zijn werk als redacteur. En of hij nu schrijft over de baas van de ECB of het goedkoopste Funda-krot van Oude Pekela, altijd dient zich wel een filosofisch zijpad aan. Dit laat hij nimmer onbewandeld.