Michiel Hekkens Voeding 30 jul 2025, 12:53

Leestijd: 3 minuten

Van alle ultrabewerkte etenswaren zijn deze twee het dodelijkst

Maar liefst zeventig procent van het hedendaagse supermarktaanbod bestaat uit ultrabewerkt voedsel, blijkt uit onderzoek van Foodwatch. Gelukkig is niet elk ultrabewerkt product even slecht. Als je deze twee boosdoeners uit je leven bant, boek je de grootste gezondheidswinst.

Mensen hebben van nature een voorkeur voor zout, vet en zoet. Aangezien deze ingrediënten slechts mondjesmaat in ons voedsel voorkomen, kregen we hier tot voor kort maar beperkte hoeveelheden van binnen. Dit euvel werd een jaar of vijftig geleden verholpen door een paar ijverige voedselfabrikanten. Ze voegden een sloot zout, suiker, zoetstoffen, smaakstoffen, emulgatoren en stabilisatoren aan al hun etenswaren toe. Klonk destijds best lekker, maar een halve eeuw later kampt de helft van Nederland met overgewicht, dichtslibbende aders en overtollig buikvet. Wil je weer terug naar een BMI uit 1975? Dan is het slim om in elk geval twee ultrabewerkte voedingswaren uit je dieet te schrappen.

Grootschalig onderzoek naar gezondheidsrisico’s van ultrabewerkt voedsel

Een grootschalig onderzoek gepubliceerd in The Lancet volgde decennialang meer dan 100.000 proefpersonen. Elke twee jaar kregen zij een lange lijst met etenswaren toegestuurd. Hierop moesten ze alles aankruisen wat ze op een dag zoal naar binnen schoven. Na dertig jaar nam men de balans op: welke mensen waren nog steeds gezond en wie was inmiddels ziek of dood? De conclusie: van alle ultrabewerkte productsoorten liepen vooral liefhebbers van bewerkte vleessoorten en frisdranken een verhoogd risico op voortijdig overlijden, met name door hart- en vaatziekten.

1. Bewerkt vlees

Bewerkte vleessoorten zoals bacon, salami, kipnuggets, knakworsten en het meeste boterhamvlees worden vol zout, stabilisatoren, emulgatoren, kleurstoffen en conserveermiddelen gepompt. Deze verlengen de houdbaarheid, maar ondermijnen de voedingswaarde. Regelmatige consumptie verhoogt aantoonbaar het risico op hartaandoeningen.

Wil je graag vlees blijven eten? Kies dan voor vers, onbewerkt vlees als kipfilet, -dij, -vleugels of -poten (zonder marinade, kruiden of andere toevoegingen), rundvlees of varkenshaas. Alle hamburgers, gehaktballen en worsten die je van vers gehakt zonder toevoegingen maakt, vallen hier ook onder.

2. Frisdrank

Frisdrank is al net zo schadelijk – en dit geldt niet alleen voor de suikerbommen. Ook light- en zero-varianten laten een negatieve invloed zien op hartgezondheid. Die bevatten zoetstoffen zoals aspartaam of stevia. Deze ingrediënten houden het lichaam voor de gek: je proeft zoet, maar krijgt geen calorieën binnen. Wetenschappers vermoeden dat dit voor een verhoogde eetlust zorgt. De relatie met een verhoogde kans op ziekte is in dit geval indirect. Zero-frisdranken zorgen voor een hogere caloriebehoefte – je wordt dikker en ongezonder doordat je hier gehoor aan geeft. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat kunstmatige zoetstoffen je stofwisseling of darmflora verstoren. Al is het exacte mechanisme nog niet volledig duidelijk, het verband met hart- en vaatziekten is wél aangetoond.

Alternatieven voor frisdrank zijn kombucha, (bruis)water met een smaakje of ongezoete ijsthee.

Met het schrappen van bewerkt vlees en frisdrank pluk je het laaghangende fruit van een gezonder leven. En uiteraard, wat meer laaghangend fruit (maakt eigenlijk niet uit hoe hoog het hangt) eten kan ook geen kwaad. Waar je nog op kunt letten, is dat je de soorten met de minste pesticiden kiest.