Thomas Aalderink Samenleving Bijgewerkt: 12 sep 2025, 07:22

Leestijd: 4 minuten

Verkiezingen 2025: deze datum is cruciaal voor zwevende kiezers

Ben je een zwevende kiezer? Wacht dan 10 oktober 2025 even af. Dan komt een uiterst inzichtelijk rapport uit, waarbij het CPB alle (waan)ideeën heeft doorberekend.

Als je in deze chaotische politieke tijden nog niet weet op wie je moet stemmen, dan ben je niet de enige. Nederland telt miljoenen zwevende kiezers die nog niet weten welk bolletje ze straks rood gaan kleuren. Behoor je tot deze groep? Staar je dan nog niet blind op verkiezingsprogramma’s en mediaoptredens. De doorrekening van het CPB is het beste middel voor een pragmatische keuze.

Sterker uit de storm, Bouwen op vertrouwen, Een nieuwe start voor Nederland, Het kan wél en nog veel meer hoopvolle titels vliegen je om de oren. Het is namelijk weer verkiezingsprogrammatijd. Met nog ongeveer anderhalve maand te gaan tot de verkiezingen doen partijen er alles aan om met hun plannen kiezers te overtuigen.

Een beter Nederland is duur

Dat overtuigen doen ze natuurlijk vooral door zo veel mogelijk te benoemen wat hun (potentiële) achterban wil horen. De PVV belooft een totale asielstop, het CDA wil fatsoen terugbrengen, GroenLinks-PvdA komt met betaalbare woningen voor iedereen en de VVD regelt meer loon voor hardwerkende Nederlanders. Dan heb je nog partijen die juist wel of niet hypotheekrenteaftrek willen afschaffen.

Deze en alle andere mooie plannen die partijen hebben, zijn echter niet gratis. Dat wordt in de meeste verkiezingsprogramma’s ook niet ontkend. De miljarden die partijen willen investeren vliegen je om de oren. Het is echter een stuk lastiger te vinden waar al deze euro’s vandaan moeten komen.

Hoe gaan politieke partijen hun plannen betalen?

We weten inmiddels dus van veel partijen wat ze willen en wat ze gaan uitgeven, maar hoe ze dit gaan betalen en wat het oplevert, is nog onduidelijk. Wordt er ergens anders bezuinigd? Gaan de belastingen omhoog? Of laten ze de staatsschuld oplopen? Het zijn allemaal opties.

Gelukkig krijgen we daar op 10 oktober meer duidelijkheid over dankzij het rapport Keuzes in Kaart, beter bekend als de doorrekening van het Centraal Planbureau. Dit is een uitgebreide analyse van de verkiezingsprogramma’s van politieke partijen. Het CPB kijkt hierin niet naar de inhoudelijke keuzes, maar rekent door wat die keuzes financieel en economisch betekenen.

Hoe werkt de doorrekening van het CPB?

Partijen die hun plannen inleveren bij het CPB gaan dus op de financiële weegschaal. Daarbij worden voor alle partijen dezelfde economische modellen gebruikt om de effecten van de plannen uit te rekenen. Zo krijg jij als kiezer niet alleen een beter financieel beeld van de plannen, maar kun je partijen ook makkelijker met elkaar vergelijken.

Het CPB kijkt daarbij naar wat de plannen betekenen voor de begroting, maar ook naar wat ze opleveren, zoals banen of hogere productiviteit. Daarnaast rekenen ze uit wat de plannen doen voor de koopkracht van verschillende groepen en welke effecten ze hebben op bijvoorbeeld het milieu.

Een eerlijke vergelijking

De doorrekening van het CPB maakt zichtbaar of plannen realistisch en betaalbaar zijn en onthult of ze wel echt opleveren wat een partij belooft. Het is een onafhankelijke check op de plannen en een manier om als kiezer programma’s beter met elkaar te vergelijken.

Het is voor partijen niet verplicht hun plannen te laten doorrekenen door het CPB. De meesten doen dit echter wel om te bewijzen dat hun plannen haalbaar zijn en om transparantie te tonen. De PVV is daarop de bekendste uitzondering. Geert Wilders gelooft er niet in en vindt dat de modellen van het CPB niet passen bij de prioriteiten van zijn partij.

Kritiek op de doorrekening van het CPB

Geert Wilders is overigens niet de enige die kritiek heeft op de doorrekening. Zo zijn er meer critici die twijfelen over de modellen die gebruikt worden. Deze zouden te strak zijn of de baten van beleid onvoldoende meenemen. Daarnaast ligt de focus vaak meer op de korte dan op de lange termijn, waardoor sommige plannen minder rendabel lijken dan ze zijn.

Er valt dus best wat aan te merken op de doorrekening van het CPB, maar gezien de complexiteit van de berekeningen ontkom je daar niet aan. Het is een voorspelling die zeker niet perfect is. Maar het is wel de meest complete en betrouwbare analyse die we hebben. Daarnaast worden alle partijen wel langs dezelfde meetlat gelegd. Het is als kiezer dan ook zeker de moeite waard om de doorberekening even open te slaan.

Maak je stemkeuze pas na 10 oktober

De doorberekening van het CPB verschijnt op 10 oktober. Vanaf dat moment kun je de plannen van alle partijen tot in detail doorspitten. Gaat dat je iets te ver? Hou dan kranten en andere media in de gaten, want die gaan je ongetwijfeld precies vertellen wat er allemaal in staat. Een van de onderwerpen die zeker aan bod komt, is de hypotheekrenteaftrek. Wat de verschillende partijen daarvan vinden, lees je hier.