Michiel Hekkens Klimaat 11 jul 2026bijgewerkt: 13 jul 2026, 14:25

Leestijd: 3 minuten

Stikstofuitstoot per EU-land: Nederland hervindt boerenverstand

Stikstof is door drie opvolgende kabinetten aangewezen als probleem, ontmaskerd als non-probleem en weer in ere hersteld als probleem. Wordt er in Nederland echt zoveel stikstof uitgestoten of gedragen we ons weer eens als het braafste jongetje van de klas? Manners gebruikt zijn boerenverstand en zet onze uitstoot in Europees perspectief.

Soms lijkt het alsof Nederland tot op het bot verdeeld is en op bijna alle politieke dossiers lijnrecht tegenover elkaar staat. Manners denkt dat dit beeld vooral ontstaat in de Tweede Kamer en in de media, die niet representatief zijn voor de normale Nederlander. Het gros van de burgers, links én rechts, is het grotendeels met elkaar eens. Neem het vluchtelingendebat, waarschijnlijk het heetste hangijzer van dit moment. Op papier lijken we opgesplitst in voor en tegen, maar dat is slechts schijn. Als het erop aankomt vindt iedereen dat mensen in nood geholpen moeten worden, terwijl veiligelanders en mensen die zich misdragen beter ons land kunnen verlaten. Dat de overheid niet bij machte is om dit te vertalen naar uitvoerbaar beleid, zorgt voor de huidige maatschappelijke onvrede.

Ook in het stikstofdebat komt de niet-radicale, weldenkende burger vanzelf tot een genuanceerd standpunt. Iedereen gunt het onze boeren, die aan de hoogste normen ter wereld voldoen, om te boeren. Maar als dit leidt tot zoveel stikstofuitstoot dat onze toch al schaarse natuur eraan gaat, zullen de meeste mensen ook vinden dat er iets moet gebeuren. Manners gaat terug naar de basis: hoeveel stikstof stoot Nederland nou eigenlijk uit, en wie bepaalt wat te veel is?

De stikstofuitstoot in Europa, absoluut en relatief

De Europe Environment Agency onderscheidt twee soorten stikstofuitstoot: ammoniak (NH₃), vooral uit de landbouw, en stikstofoxiden (NOx), vooral uit verkeer en industrie. In 2024 ging het in Nederland om 112 miljoen kg ammoniak en 149 miljoen kg NOx, samen 261 kiloton stikstof. In onderstaande ranglijst zie je hoe zich dit verhoudt tot andere landen.

Dat Nederland een vrij gemiddelde positie inneemt binnen Europa, is met name te danken aan alle inspanningen die tot nu toe al zijn gedaan, met name door de landbouwsector. Sinds 1990 is de uitstoot van ammoniak met 66 procent gedaald door onder andere aanpassingen in stallen, mestbehandeling en voer. Ter vergelijking: gemiddeld in Europa daalde in diezelfde periode de ammoniakuitstoot met 35 procent. Ook de uitstoot van stikstofoxiden is flink teruggelopen, vooral door schonere auto’s, vrachtwagens en industriële installaties.

Kritische depositiewaarde is bepalend

En toch is het niet genoeg. Doordat landbouw, infrastructuur, industrie, woningen en natuur in Nederland op een klein oppervlak zijn samengeperst, lijdt onze natuur harder onder stikstof dan in veel andere landen. In onderstaande tabel zie je de stikstofuitstoot per hectare grondoppervlak.

Dat we onze stikstofuitstoot moeten terugdringen, of we nu willen of niet, komt doordat we ons gecommitteerd hebben aan de bescherming van onze Natura 2000-gebieden. Of een natuurgebied onder stikstof lijdt, wordt uitgedrukt in de kritische depositiewaarde (KDW): de hoeveelheid stikstof die een natuurgebied kan verdragen zonder in kwaliteit te verslechteren. Voor 2023 zat ongeveer 30% van het stikstofgevoelige Natura 2000-areaal onder de KDW, dus ongeveer 70% erboven.

Bufferzone rond Natura 2000-gebieden

Er moet dus iets gebeuren, met name rondom deze kwetsbare gebieden. Vandaar dat een van de belangrijkste plannen van het huidige kabinet is om bufferzones rond natuurgebieden in te stellen. Boeren die hier gevestigd zijn, moeten hun activiteiten verplaatsen, aanpassen of staken. Een rigoureuze maatregel, zeker als je als boer al generaties lang op dezelfde plek actief bent. Maar ook iets waar iedereen met voldoende boerenverstand moeilijk tegen kan zijn.

Geschreven door Michiel Hekkens

Michiel studeerde filosofie, woonde enige tijd in China en gaf les op een middelbare school voordat hij bij Manners terechtkwam. Als journalistieke veelvraat dompelt hij zich net zo graag onder in de longreads van The Economist als in de onderbuik van Johan Derksen. Die brede interesse is terug te zien in zijn werk als redacteur. En of hij nu schrijft over de baas van de ECB of het goedkoopste Funda-krot van Oude Pekela, altijd dient zich wel een filosofisch zijpad aan. Dit laat hij nimmer onbewandeld.