Michiel Hekkens Human Interest 5 sep 2026, 11:11

Leestijd: 3 minuten

Voor boeren verboden gif alsnog in huis en natuur: zeer schadelijk

Drie funeste insecticiden die al jaren niet meer zijn toegestaan in de landbouw komen nog steeds in het milieu terecht. Welke onmensen doen dit? Bij wie moeten we de ruiten ingooien? De gifmengers van Sabic, de PFAS-patsers van Tata Steel of toch de lelietelers? Neen… Die steen mag gewoon door de ruit bij buurvrouw Mien, die haar geliefde Jack Russel wil beschermen tegen teken. Bij wijze van spreken natuurlijk.

Bij elk maatschappelijk probleem is het verleidelijk om een zondebok aan te wijzen die alle schuld draagt. Klimaatverandering? Taylor Swift. Werkeloosheid? Rob Jetten. Onverdoofde castratie van biggen? De boeren. De werkelijkheid is vaak ingewikkelder: meestal ligt de schuld verspreid bij ondernemer, consument en overheid.

Dit is ook het geval bij de totale vergiftiging van Nederland die onze tijd zo kenmerkt. PFAS-lozende bedrijven en akkerbouwers dragen hier het meest aan bij, maar ook de nietsvermoedende honden- en kattenbezitter draagt schuld. In sommige gebieden verziekt die de omgeving zelfs het meest van allemaal.

Deze verboden insecticiden zitten in anti-vlooienmiddel

Zenuwgiffen als fipronil, imidacloprid en permethrin mogen in Nederland niet meer als gewasbeschermingsmiddel in de landbouw worden gebruikt. Ze zitten echter nog wel in middelen tegen vlooien en teken. Hoewel dit gaat om relatief bescheiden hoeveelheden, zijn de effecten desastreus.
Anti-vlooienmiddelen worden toegediend via een vlooienband of als spot-on. Dit is het pipetje dat de dierenarts of huisdiereigenaar jaarlijks in de nek van hond of kat leegknijpt. Zo’n behandeling bevat tientallen tot honderden milligrammen insecticide bevatten. Bij meerdere stoffen gaat dit om honderd keer de veilig geachte hoeveelheid.

Zo schadelijk is vlooienband of spot-on van je huisdier

Vanaf de vacht van je hond of kat richt het gif op vele manieren schade aan. Door te aaien en niet je handen te wassen, komt het in je eigen lichaam terecht. Wie zijn hond in bad doet, laat het gif wegstromen in het riool. In een onderzoek volgden wetenschappers 98 behandelde honden. Ze vonden fipronil of imidacloprid terug in alle onderzochte monsters van het badwater én het water waarin baasjes hun handen hadden gewassen.

Nog erger is het als je ongewassen hond een paar rondjes door het lokale stadspark rent. Onderzoekers vonden in vrijwel alle onderzochte paardenbloemen uit vijftien Nederlandse stadsparken insecticiden, waaronder (wederom) fipronil, imidacloprid, permethrin en dinotefuran. In twee biologische controlelocaties werden zulke veterinaire insecticiden niet gevonden.

Deze gifsoorten doden niet alleen teken en vlooien, maar jagen nagenoeg elke lokale insectensoort de dood in. Ook vogels ontsnappen er niet aan: in buitenlands onderzoek werden fipronil, imidacloprid en permethrin aangetroffen in dierenhaar dat mezen in hun nesten hadden verwerkt. Hogere concentraties gingen samen met meer niet-uitgekomen eieren en dode jongen. Onder aan de streep zijn deze bestrijdingsmiddelen funest voor insecten, aantoonbaar schadelijk voor dieren en heb je ze waarschijnlijk liever niet in je eigen lichaam, laat staan dat van je kinderen.

Gesteggel over verbod: Engeland voorop, Nederland draalt

Deze week adviseerde een commissie van het House of Lords in Engeland daarom om de vrije verkoop van vlooien- en tekenmiddelen aan banden te leggen en behandelde dieren langer uit oppervlaktewater te houden. Nederland onderzocht dit jaar eveneens strengere regels voor antiparasitaire diergeneesmiddelen, maar het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) besloot de bestaande indeling voorlopig niet te veranderen.

Dezelfde gifstoffen waarvoor een boer 2.000 euro boete krijgt als hij ze op zijn land gebruikt, krijgen de 3,7 miljoen honden- en katteneigenaars in Nederland met minimale instructie mee naar huis. Zo vergiftigen we hand in hand ons ooit zo mooie landje, de lelieteler in Noord-Holland, de gifmengers van Dupont en buurvrouw Mien met haar Jack Russel.

Geschreven door Michiel Hekkens

Michiel studeerde filosofie, woonde enige tijd in China en gaf les op een middelbare school voordat hij bij Manners terechtkwam. Als journalistieke veelvraat dompelt hij zich net zo graag onder in de longreads van The Economist als in de onderbuik van Johan Derksen. Die brede interesse is terug te zien in zijn werk als redacteur. En of hij nu schrijft over de baas van de ECB of het goedkoopste Funda-krot van Oude Pekela, altijd dient zich wel een filosofisch zijpad aan. Dit laat hij nimmer onbewandeld.