Alrik de Jong Samenleving 19 aug 2025, 14:44

Leestijd: 3 minuten

Extreemrechts als olievlek door Europa: ‘Parallellen met nazi-tijd’

In mijn tienerjaren, in de jaren 90, dacht 99% van de jongeren progressief en waren we trots op tolerant Nederland. Extreemrechts gedachtegoed, laat staan het uitdragen ervan, was voor een handjevol neo-nazi’s, meestal labiel en beschadigd door een moeilijke jeugd. Hoe anders is dat nu?

Het taboe is verdwenen. Hatelijke xenofobie is pijnlijk diep doorgedrongen tot in de kieren van de (online) samenleving. Dat zie je al tijden in de Verenigde Staten, maar ook steeds meer in West-Europese landen als Duitsland en Nederland. Vooral in Duitsland ligt het natuurlijk gevoelig. Hoe pak je zoiets aan?

Manners laat het woord aan Hanneke Felten, buitenpromovendi bij Universiteit Utrecht en de VU over effectief discriminatie verminderen. Ook is ze senior onderzoeker en projectleider bij Movisie en KIS, waar tevens de aanpak van discriminatie centraal staat. “De onder extreemrechts opkomende anti-genderbeweging vertoont veel overeenkomsten met de complottheorie over ‘omvolking’, die onder meer voortkomt uit het nazi-tijdperk.”

‘Extreemrechts rukt op en richt ook pijlen op lhbtiqa+’

“In Duitsland protesteert extreemrechts steeds meer tegen de Pride. Dat extreemrechts steeds vaker de pijlen richt op lhbtiqa+ personen komt mogelijk door toenemende onlinehaat en in het bijzonder de desinformatie en complottheorieën die men verspreidt over lhbtiqa+-personen. Bij het tegengaan hiervan, is een intersectionele en integrale aanpak van discriminatie van groot belang.

De online haat, desinformatie en complottheorieën zijn met name afkomstig van de internationale ultraconservatieve anti-genderbeweging. Deze anti-genderbewegingen wekken de indruk dat er een ‘genderideologie-beweging’ bestaat die in het geheim de wereld en vooral kinderen in gevaar wil brengen. Ze verspreiden verhalen over deze beweging, die het leven van ‘gewone’ gezinnen zouden bedreigen. Soms wordt de term ‘gay maffia’ gebruikt. Er zijn duidelijke aanwijzingen dat internationale ultraconservatieve anti-genderbewegingen ook invloed hebben in Nederland.”

Overeenkomsten complottheorie ‘omvolking’ uit nazi-tijdperk

“De anti-genderbeweging vertoont veel overeenkomsten met de complottheorie over ‘omvolking’, die onder meer voortkomt uit het nazi-tijdperk. Deze complottheorie, wijd verspreid onder aanhangers van extreemrechts, beweert dat witte mensen bewust worden ‘vervangen’ door onder andere moslims.

Lhbtiqa+ rechten of voorlichting worden in de omvolkingscomplottheorie door extreemrechts afgeschilderd als een geheime manier om de bevolkingsgroei te remmen. Het idee erachter is dat lhbtiqa+ personen geen (witte) baby’s produceren en daarom zorgen voor ‘omvolking’. Uiteraard is dat onzin: ook lhbtiqa+-personen krijgen kinderen.”

‘Intersectionele aanpak’

“Extreemrechtse haat kent een brede groep slachtoffers. Zoals moslims, vluchtelingen, joden, zwarte mensen, lhbtiqa+ personen en alle overlap daartussen. Daarom is het belangrijk dat de aanpak van discriminatie intersectioneel is.

Intersectionaliteit betekent oog voor de verschillende soorten slachtoffers en vormen van discriminatie. Dat geldt ook voor de aanpak van radicalisering. Daarnaast is het belangrijk dat de aanpak niet versplinterd is, maar integraal inzet op het voorkomen van rechtsextremistische ideeën en het helpen van de verschillende slachtoffers.”

Hanneke Felten zet zich als deskundige in tegen discriminatie. Ook is ze deelnemer van de dienst ANP Expert Support.

Hoe het met Nederland, het land dat ooit voorop liep in lhbtiqa+ tolerantie, gesteld is? Nou, de meest gekozen politicus in Nederland stuurt dit soort tweets de wereld in. Oordeel zelf.