Life 11 apr 2019 Jan de Raab

Hier is ‘ie dan eindelijk! De aller eerste foto van een zwart gat

Het is zo groot en zo krachtig dat niks aan de aantrekkingskracht kan ontsnappen. Zelfs het licht niet. Het zwarte gat dus, het fenomeen waar de halve wetenschappelijke wereld lyrisch over is, is gefotografeerd. Met een beetje gevoel voor humor komt het erop neer dat je het niet kan zien, maar het bestaat dus wel. En van dat ‘niets’, daar hebben ze dus een foto van gemaakt.

‘We zijn ongeveer een eeuw bezig geweest met het idee dat er zwarte gaten zouden kunnen bestaan,’ zegt professor Vincent Icke van de Universiteit van Leiden. ‘Maar om dat direct waar te nemen, dat is heel erg lastig. Nu is dat na honderd jaar dus voor het eerst gelukt en dat is heel bijzonder.’

Grote donkere vlek

Een internationaal team van wetenschappers is er in geslaagd een foto te maken van het zwarte gat. Op zich niet zo heel bijzonder, je ziet gewoon een zwart gat, omgeven door een gaswolk. Veel interessanter zijn de details. Het zwarte gat wat nu is getoond, bevindt zich in het sterrenstelsel Messier 87. Dat sterrenstelsel ligt overigens wel een behoorlijk eind uit de buurt, zo’n 55 miljoen lichtjaar van de aarde.

Om dat iets meer te kunnen bevatten: het licht ‘reist’ met een snelheid van 299.792,458 kilometer per seconde. Of nog iets duidelijker: 1.07925285 × 109 kilometer per uur. Dergelijke snelheden en afstanden kunnen dus niet op een normale manier worden uitgedrukt, vandaar dat men het heeft over lichtjaren. Dat is de afstand die het licht is een jaar tijd kan afleggen. Nog meer leuke cijfers: de diameter van het zwarte gat is een miljard kilometer en is 6.5 miljard keer zo zwaar als de zon. Ter vergelijking: de diameter van de aarde is met 12.742 kilometer in feite extreem klein.

Wat is een zwart gat?

Strikt genomen is een zwart gat niks meer dan een gigantisch grote plek in het heelal waar de zwaartekracht zo enorm groot is dat er vervorming in de tijd ontstaat. Licht bepaald immers het begrip tijd, reis je sneller dan het licht, dan zou je terug kunnen reizen in de tijd. ‘Omdat dit zwarte gat zo ver weg staat, is de hoek die het zwarte gat aanneemt aan de hemel vrij klein. Je kunt het vergelijken met een foto maken van een vlieg op de maan,’ aldus Henk Hoekstra astronoom aan de universiteit van Leiden.

Dit is ’em dan:

Om de nu getoonde opname te maken, moest men gebruik maken van een flink aantal telescopen om zodoende het volledige oppervlakte van het zwarte gat te kunnen waarnemen. Een totaal van acht telescopen, verdeeld over heel de wereld, werd gebruikt. Deze maakten tegelijkertijd opnames en stuurden de data terug. Uit die grote hoeveelheid data is de foto ontstaan. In feite is het niet een simpel jpeg-je. Het is een verzameling data op basis van de radiostraling uit de omgeving van het zwarte gat.

De eerste maanlanding, zoiets dus

‘Je kunt dit vergelijken met de eerste maanlanding of de ontdekkingsreis van Columbus. Voor het eerst zien we een nieuwe wereld. Eentje die totaal anders is dan wat we gewend zijn’, zegt hoogleraar radiosterrenkunde en astrodeeltjesfysica Heino Falcke van de Radboud Universiteit. ‘Tot nu toe was dit alles maar fantasie of wiskundige verbeelding. Nu wordt het echt.’

De foto bovenaan dit artikel komt uit de film Interstellar.

BBC

Reageer op artikel:
Hier is ‘ie dan eindelijk! De aller eerste foto van een zwart gat
Sluiten