Kevin Eyken
Kevin Eyken Media 29 jul 2017

Dit is waarom je Dunkirk alleen in de bioscoop moet zien

Ik ben veel selectiever geworden in het bezoeken van een bioscoop, en dat heeft uiteraard te maken met alle alternatieven van vandaag de dag. Waar ik jaren geleden minimaal één film per maand in de bios bekeek, daar selecteer ik nu de krenten uit de pap, wat resulteert in drie of vier bioscoopbezoekjes per jaar. Dat valt allemaal te verklaren met meerdere redenen, maar dat is een platgetreden onderwerp. Interessanter vind ik de reden waarom een film mij wel naar de bioscoop trekt en of dit bevalt. Dunkirk trok mijn aandacht, en het is een klassiek voorbeeld van een film die een bioscoopbezoek waardig is.

Dunkirk vertelt het verhaal van een operatie die plaatsvond aan het begin van de Tweede Wereldoorlog. Nazi-Duitsland was Polen binnengevallen en het was snel op weg om Nederland, België en Frankrijk te domineren. Groot-Brittannië en Frankrijk hadden manschappen verzameld om verzet te bieden, maar dit bleek niet afdoende te zijn voor de Duitse overmacht. Een groot deel van dit leger raakte omsingeld bij Duinkerke – zo’n 400.000 man – en het leek erop alsof ze allemaal zouden sterven, wat desastreuze gevolgen zou hebben. Dit was namelijk het leeuwendeel van het Britse leger, dus een totale nederlaag zou wellicht een totale overwinning voor Nazi-Duitsland kunnen betekenen. Er werd een noodoperatie op poten gezet om zoveel mogelijk manschappen te redden, en Nolans verfilming van deze historische gebeurtenis, moet je eigenlijk in de bioscoop zien.

Dat zeg ik niet omdat ik overtuigd ben van de entertainmentwaarde, of omdat ik weggeblazen was toen de credits eenmaal over het scherm rolde. Nee, Dunkirk is absoluut geen ‘leuke film’ en dat is volgens mij ook nooit het idee geweest van Christopher Nolan en zijn team. Bombastische superheldenfilms lijken ook geschikte kandidaten voor een bioscoopbezoek (en dat zijn ze ook wel), al kan ik dit type film ook prima thuis kijken zonder een gevoel van gemis te ervaren. Hoezeer studiobazen en regisseurs ook hun best doen om grootse locaties en enorme explosies te implementeren, het blijven vermakelijke ‘wegkijkfilms’. Een groter scherm en een grotere geluidsinstallatie zijn slechts een vergroting van wat er al is, en dat is voornamelijk spektakel. Voor Dunkirk geldt dat niet.

Alles in de film lijkt aan te sturen op het beleven van nare emoties, en er lijkt vrijwel geen enkele vorm van menselijkheid te zijn, op de menselijke drang voor overleving na. Gezien het onderwerp lijkt dit een passende visie, al is een dergelijk concept zeer afhankelijk van de uitvoering. Want er is dus geen sympathieke protagonist, geen verhaalontwikkeling, geen overduidelijke slechterik, geen humor, geen heldhaftigheid, niets van dit alles. Althans, her en der zijn momenten aan te wijzen waarop deze elementen kort hun opwachting maken, om vervolgens weer te verdwijnen in de malaise van de Dunkirk-operatie.

Hans Zimmer zorgt ervoor dat je het puntje van je stoel zat wordt en achterover gaat zitten, waarna je tot de ontdekking komt dat je daar ook niet op je gemak zit, om vervolgens te beseffen dat je gewoonweg geen fijn plekje op je stoel gaat vinden.

Want dat is de werkelijke protagonist: de pure ellende die mensen moesten doorstaan. Nolan en zijn crew gebruiken alle audiovisuele mogelijkheden om jou als kijker ongemak te laten ervaren. De muziek van Hans Zimmer is erg herkenbaar, en zoals hij vaker doet, laat hij de violen vier keer per seconde aanslaan om een gevoel van spanning op te roepen. Je verwacht dat dit kortstondig is en dat de muziek afwisselt, maar dit is amper het geval. Deze vorm van spanning opbouwende muziek klinkt door bijna de gehele film, tot het vervelende aan toe. Het zijn tracks die normaal gesproken worden ingezet om je op het puntje van je stoel te laten zitten. Hans Zimmer zorgt ervoor dat je het puntje van je stoel zat wordt en achterover gaat zitten, waarna je tot de ontdekking komt dat je daar ook niet op je gemak zit, om vervolgens te beseffen dat je gewoonweg geen fijn plekje op je stoel gaat vinden.

Een van de elementen die hieraan bijdraagt is het geluid van een tikkende klok dat verwerkt is in de soundtrack. Dit is een symptoom van een groter succes, namelijk het sounddesign. Zelfs de grootste criticus van Dunkirk kan er niet omheen dat het sounddesign van een ongekend niveau is. Het is heel gemakkelijk om te verzanden in clichés – clichés die effectief zijn omdat ze realistisch klinken. Deze worden vermeden dan wel aangepast, waardoor je bijvoorbeeld geen herkenbaar ‘Saving Private Ryan’-moment hebt om je uit de film te halen. Zo is er een shot dat normaal gesproken ondersteund zou worden met geluidseffecten, maar in het geval van Dunkirk worden muziekinstrumenten gebruikt; niet om een tragisch lied te spelen, maar om de geluidseffecten van de gebeurtenis te simuleren.

Het krachtigste moment voor mij – en het moment dat mijn punt beargumenteert – was een bombardement van Duitse vliegtuigen. Het geluid van de vallende bom was dusdanig luid, scherp, en irritant, dat ik het vooruitzicht van de tweede bom met een oprecht moment van ongemak tegemoet ging. Ik zag dat er een tweede bom zou vallen en mijn letterlijke gedachte was een welgemeend ‘oh shit, nee,’ als instinctieve reactie op het idee dat ik nogmaals dat geluid moest aanhoren.

Dat is kenmerkend voor Dunkirk. Hoewel het bij vlagen een visueel spektakel is, is het veelal een beklemmend en ingezoomd shot op bange soldaten die simpelweg willen overleven. Het is geen film met een overduidelijke schoonheid, het is een beleving die gemaakt is om de bezoeker te irriteren en ongemak te laten voelen. Dit bereikt het team van Nolan door alle hierboven genoemde methodes toe te passen, door bewust zaken achterwege te laten of anders te doen dan gebruikelijk. En dit komt over als een lichte aanval op je psyche omdat het overdonderend is… in de bioscoop.

Ik vermoed dat Dunkirk een relatief saaie film is om thuis op de bank te kijken. Hoezeer het beklemmende effect overkomt op een tv-scherm is nog maar de vraag, en ik durf met gerede zekerheid te zeggen dat een overgrote meerderheid geen geluidsinstallatie in huis heeft om het sounddesign goed over te brengen; ik in ieder geval niet.

Dat maakt Dunkirk een werkelijk unieke film die op geheel eigen wijze opbokst tegen het cinemaspektakel van superheldenfilms en andere blockbusters. Waar bioscopen steeds meer gimmicks toevoegen zoals bewegende stoelen, watersproeiers en andere kermiselementen die bezoekers moeten overtuigen om het huis te verlaten, daar poogt Dunkirk hetzelfde effect te bereiken met zorgvuldig gekozen shots en ijzersterk sounddesign. Hierdoor weet ik nog steeds niet zeker of ik het een fantastische film vind, aangezien ik twijfel of het een effectieve thuisfilm is. Maar het is wel een bevestiging van mijn notie dat Dunkirk een bioscoopbezoek waardig is. Het is een soort attractie die je probeert mee te slepen, zonder voor de hand liggende trucjes, en dat is op z’n minst zeer respectabel en uniek te noemen.

Reageer op artikel:
Dit is waarom je Dunkirk alleen in de bioscoop moet zien
Sluiten